Voltaire [letterkunde], schrijversnaam (anagram van Arouet l.j. [= le jeune]) van François-Marie Arouet (Parijs 21 nov. 1694 – aldaar 30 mei 1778), Frans schrijver, een van de leidende figuren van de Verlichting.

Voltaire ontving als zoon van een notaris een goede opvoeding aan het jezuïetencollege Louis-le-Grand, waar zijn satirisch en verbaal talent al spoedig bleek. In zijn jonge jaren leidde hij een tamelijk turbulent leven op kosten van anderen, wat hem vijanden zowel als vrienden bracht, en vergaarde hij op weinig scrupuleuze manier een fortuin. Na al eerder (1717) in de Bastille te zijn opgesloten wegens een (in het Latijn) geschreven satire op de regent, kwam hij via een twist met de Chevalier de Rohan-Chabot daar opnieuw terecht en moest in 1726 uitwijken naar Engeland, dat hij reeds had leren kennen door zijn contacten met de balling Lord Bolingbroke. Zijn kennismaking met het land van Locke, Addison, Pope en een empirische geleerde als Isaac Newton inspireerde hem tot de Lettres philosophiques (Ned. vert.: Fransman in Londen. Brieven uit Engeland, 2004) of Lettres anglaises, een apologie van de ideeën van de Verlichting, die pas in 1734 gepubliceerd werd en een schandaal uitlokte wegens de rationalistische (zie rationalisme) gerichtheid en anti-Franse gezindheid. Voltaire week uit naar het buitenverblijf te Cirey-sur-Blaise van zijn maîtresse, de markiezin Émilie du Châtelet, in Champagne. Zijn hier begonnen historisch en wetenschappelijk werk kreeg zijn bekroning in Le siècle de Louis XIV (1751) en Essai sur les mœurs (1756). Daarnaast schreef hij in deze periode een aantal toneelstukken. In 1749 vertrok hij, na de dood van Émilie, naar Berlijn, maar de al eerder aangeknoopte relatie met Frederik II liep op een desillusie uit: hij vluchtte uit Berlijn en werd zelfs een tijdlang gevangen gehouden in Frankfurt. Dank zij de invloed van zijn vriend, doctor Tronchin, kon hij zich vestigen bij Genève, waar hij het landgoed Les Délices verwierf, alsmede de titel van graaf de Tourney, maar zijn samen met d'Alembert geschreven artikel Genève in de Encyclopédie bracht verkoeling in zijn relatie met de predikanten; een conflict met Jean-Jacques Rousseau verstoorde bovendien zijn gemoedsrust. Grote indruk maakte in die tijd op Voltaire de aardbeving te Lissabon, ten gevolge waarvan hij brak met het optimisme à la Leibniz en weinig geloof meer hechtte aan diens ‘le meilleur des mondes possibles’. In 1759 vestigde hij zich op het landgoed Ferney, bij de Zwitserse grens. Als ‘patriarche de Ferney’ ontplooide hij hier een verbazingwekkende werkzaamheid, niet alleen als grootgrondbezitter, maar bovenal – getuige tal van publicaties – als ‘remueur d’idées’ en vooral als briefschrijver en pamflettist. Met niet aflatende energie bestreed hij wantoestanden op kerkelijk en justitioneel gebied (zijn leus werd écr. l’inf., afkorting van écraser l’infâme, te weten de kerk); hij ondernam talrijke pogingen tot eerherstel van zijns inziens ten onrechte veroordeelde personen als de Chevalier de La Barre en de familie Calas. Aan het eind van zijn leven kwamen de triomfantelijke tocht naar Parijs, de ontvangst in de Académie française en de grootse huldiging bij de opvoering van zijn toneelstuk Irène (1778).