Volksmuziek is in de regel verbonden met sociale handelingen. Deze zijn doorgaans gekoppeld aan plaatselijke gebruiken, die samenhangen met kalenderfeesten, religie, bruiloften, jaarmarkten, kermissen, geboorte en dood, ziekte en arbeid. Volksdansen, waarin alle leden van de gemeenschap kunnen participeren, worden zingend en spelend uitgevoerd (zie volksdans); zware collectieve of individuele arbeid kan worden verlicht door met de motoriek van het lichaam gesynchroniseerde ritmische muziek. Vele volken maken gebruik van muziek bij de jacht om dieren te lokken, andere brengen de dodenwake door met het zingen van klaagliederen. Heldenfeiten uit de plaatselijke geschiedenis worden vastgelegd en doorverteld door zingende ‘barden’. Zeer belangrijk zijn voorts de spot- en hekelliederen waarin sociale misstanden op effectieve wijze aan de kaak worden gesteld. Een groot deel van de vocale volksmuziek bestaat uit kinder- en speelliedjes. In een aantal landen maakt de volksmuziek deel uit van het lesprogramma bij het voorbereidend en lager onderwijs.