volksmuziek, term waaronder in de muziekwetenschap wordt verstaan de mondeling overgeleverde, niet-genoteerde liederen en instrumentale muziekstukken die leven binnen een gegeven gemeenschap, die voor grote groepen binnen die gemeenschap zonder muziektheoretische voorkennis aanvaardbaar en bruikbaar zijn, en waarin de meeste leden van de gemeenschap in zekere mate bedreven zijn. In deze zin is ‘volksmuziek’ opgevat als een genre, dat zich onderscheidt van andere genres of muziekcategorieën, zoals o.a. de zgn. amusementsmuziek, jazz, en de wel met de term ‘kunstmuziek’ (Eng.: art music, Fr.: musique savante) aangeduide categorie. Óf de ‘kunstmuzieken’ worden schriftelijk overgeleverd (bijv. die van Europa sinds de middeleeuwen, en die van Oost-Azië), óf zij zijn ondergeschikt aan strikte muziektheoretische stelsels (India, Europa, Zuidoost- en Oost-Azië), óf zij zijn bovendien onaanvaardbaar voor grote groepen binnen de gemeenschap.

Het is onjuist om met ‘volksmuziek’ álle buiten-Europese muziek aan te duiden. Een andere misvatting is dat volksmuziek simpel is, een muziek die zich nog in een onvoltooid voorstadium van ontwikkeling zou bevinden. Volksmuziek en kunstmuziek komen in grote delen van de westerse en Aziatische wereld binnen bepaalde cultuurgebieden naast elkaar voor. Voor de zwart-Afrikaanse culturen (zie Afrikaanse muziek) en die van Midden- en Zuid-Amerika, die geen eigenlijke kunstmuziek van eigen bodem kennen, verliezen de termen volksmuziek en kunstmuziek hun betekenis en worden derhalve in die gevallen niet gebruikt. Men spreekt dan liever van tribale muziek.

Het scheppingsproces in de volksmuziek is anders dan dat van de kunstmuzieken. In de volksmuziek wordt een lied (vaak spelenderwijs) geleerd door voor- en nazingen. Doorgaans, maar niet altijd, is de componist ervan onbekend en is het lied van de ene generatie op de andere mondeling overgebracht. Door het niet toepassen van enige vorm van muzieknotatie moet een volkslied in het geheugen bewaard blijven. Iedere generatie creëert echter nieuwe liederen en nadat deze door de gemeenschap zijn aanvaard en door de leden zijn overgenomen, kunnen deze generaties lang blijven voortbestaan. In dit overleveringsproces kan het voorkomen dat wijzigingen ontstaan door toevoegingen of weglatingen, door andere teksten, door een andere toepassing, enz. Hierdoor ontstaan soms geheel nieuwe liederen; een kenmerk van levende volksmuziek is een toestand van voortdurende verandering in het repertoire.

Voor de instrumentale volksmuziek kunnen dezelfde kenmerken worden aangehaald als voor de vocale volksmuziek. Het vervaardigen en bespelen van instrumenten wordt aan nieuwe generaties geleerd door voordoen en naspelen. Het voor praktisch gebruik noteren van instrumentale partijen gebeurt nooit. Niet iedereen echter binnen een gemeenschap is in staat bedreven te zijn op alle binnen de gemeenschap gebruikte instrumenten, vandaar dat in de instrumentale volksmuziek het beroepsmuzikantendom (specialisme op één of twee instrumenten) veel voorkomt; dit is bij zangers minder het geval.