De muziek van Tsjaikovski vormt een synthese van westerse stijlen (Bellini, Berlioz, Liszt, Robert Schumann, Wagner) en de Slavische muziek, waarvan de felle uitbarstingen en de pessimistische ondertoon kenmerken zijn. Hij stond buiten de nationalistische groep van Balakirev (Het Machtige Hoopje), maar domineerde wel de 19de-eeuwse Russische muziek. Aan zijn groot melodisch talent paarde de componist een briljante orkestratiekunst; hij maakte ook vaak gebruik van Russische volksmelodieën.

WERK: Orkest: zeven symf.: nr. 1 g (Winterdromen, 1866; herz. versie 1874), nr. 2 c (Klein-Russische, 1872; tweede versie 1879), nr. 3 D (Poolse, 1875), nr. 4 f (1878), nr. 5 e (1888), nr. 6 b (Pathétique, 1893), Manfredsymf. (1885); symf. gedicht Fatum (1868); Ouverture-fantasie Romeo en Julia (1869; tweede versie 1870, derde versie 1880); idem Hamlet (1888); fantasie Francesca da Rimini (1874); idem Boerja (= De storm, 1873); vier suites (1879, 1883, 1884, 1887, nr. 4 Mozartiana) en suites uit de balletten Doornroosje en De notenkraker; Capriccio italien (1880); vijf ouvertures w.o. 1812 (1880); Serenade v. strijkork. (1880); drie marsen (1876, 1883, 1885). – Orkest en solo-instr.: drie pianoconc.: nr. 1 bes (1875), nr. 2 G (1880), nr. 3 Es (1893); Concertfantasie v. piano en ork. (1884); Andante en finale v. idem (op. postuum 76, geork. d. Tanejev); vioolconc. D (1878); Sérénade mélancolique v. viool en ork. (1875); Valse-scherzo v. idem (1877); Variaties op een rococothema v. cello en ork. (1876); Pezzo capriccioso v. idem (1887); Andante cantabilie v. idem (ca. 1888); Nocturne v. idem (ca. 1888). – Kamermuziek: strijksextet Souvenir de Florence (1890; tweede versie 1892); drie strijkkwartetten (1871, 1874, 1876); pianotrio (1882); Souvenir d'un lieu cher v. viool en piano (1878). – Pianomuziek: twee sonates (1865, 1878); cyclus De jaargetijden (1876); idem Kinderalbum (1878); walsen; impromptus, enz. – Opera's: De vojevode (1869); Undine (1869; vernietigd); Opritsjnik (1872); Vakoela, de smid (1876; tweede versie o.d.t. De gouden pantoffeltjes, 1885); Eugen Onegin (1879); De maagd van Orléans (1881); Mazeppa (1884); De tovenares (1887); Pique Dame (1890); Jolanthe (1892). – Balletten: Het zwanenmeer (1877); De schone slaapster (1890); De notenkraker (1892). – Toneelmuz.: o.a. Hamlet (1891). – Vocaal: vier cantates, o.a. Moskou (1883); geestelijke en wereldlijke koorwrk.; ruim honderd liederen en romances; volksliedbewerkingen. – Geschriften: Kort leerboek der harmonie (1872, nw. uitg. 1875, in Duits en Eng. vertaald).

UITG: H. van Dalen, Rondom Tsjaikovski's Vierde Symphonie (briefwisseling Tsjaikovski en N. von Meck) (1936); Teure Freundin. P.I. Tschaikowsky in seinen Briefen an N. von Meck (1964).