stoommachine, verkorting van zuigerstoommachine, een zuigermachine waarin stoom onder druk, opgewekt in een stoomketel, druk uitoefent op één zijde van een zuiger. De andere zijde van de zuiger staat in verbinding met de buitenlucht of met een condensor. De resulterende kracht (drukverschil maal zuigeroppervlak) wordt via een zuigerstang/krukasmechanisme op een draaiende as overgebracht, welke veelal van een vliegwiel is voorzien waardoor een regelmatig toerental wordt verkregen. Een regulateur regelt de toevoer van de verse stoom en aldus het vermogen.

Onderscheid wordt gemaakt in atmosferische machines, die de afgewerkte stoom laten ontsnappen in de omgeving en condensormachines, waarbij de stoom wordt neergeslagen tot een bijna vacuüm. Daarnaast is de compoundmachine ontwikkeld, waarin de druk wordt verdeeld over twee cilinders in serie. Stoommachines draaien relatief langzaam (100 tot 500 omw/min); een sneldraaiende meercilinderstoommachine wordt een stoommotor genoemd.

De stoommachine werd uitgevonden door James Watt in 1769. Pas in 1788 kreeg de machine een bruikbare vorm, die kon worden gebruikt voor het aandrijven van allerhande werktuigen in fabrieken en heeft de grondslag gevormd voor de mechanisatie en daarmee de Industriële Revolutie mogelijk gemaakt. De stoommachine heeft (met diverse aanpassingen) tot in het begin van de 20ste eeuw de drijfkracht geleverd in vrijwel alle fabrieken, mijnen, gemalen, schepen, treinen, enz.