serenade (v. Ital. serenata, v. sereno = helder, onbewolkt; ook wel afgeleid van Ital. sera = avond), in de muziek: a. Een instrumentaal avondmuziekstuk, oorspronkelijk bestemd om als solistische muzikale hulde in de openlucht te worden uitgevoerd. Terwijl aanvankelijk de blazers overheersten, werd na de introductie van de serenade in de concertzaal de rol van de strijkers belangrijker. Het stuk heeft meestal meer dan vier delen, waaronder enkele in dansvorm (menuetten e.d.). Tot de bekendste instrumentale concertserenades behoort Eine kleine Nachtmusik, van Wolfgang Amadeus Mozart, K.V. 525. De serenade is verwant met divertimento, cassation en nocturne.

b. Een vocale compositie, al of niet met instrumentale begeleiding, eveneens bedoeld als een muzikale hulde. In de liedliteratuur komt de serenade ook onder de Duitse naam Ständchen voor (Franz Schubert, Johannes Brahms).

c. In de 17de–18de eeuw kwam, onder de naam serenata, een soort gelegenheidshulde voor soli, koor en orkest voor, verwant aan de opera, maar in concerterende vorm.