Aan het einde van de 19de eeuw is het verloop van de operacultuur steeds meer bepaald door incidentele composities. Wel heeft Italië na Verdi nog een aantal echte operacomponisten voortgebracht, van wie Pietro Mascagni en Ruggiero Leoncavallo ieder slechts met één werk zijn blijven voortleven (Cavalleria rusticana, 1890, resp. I pagliacci, 1892, beide typische voortbrengselen van het verisme, terwijl van Giacomo Puccini o.a. La bohème (1896), Tosca (1900) en Madama Butterfly (1904) tot het vaste repertoire van elk operabedrijf zijn gaan behoren. Ook Frankrijk bezat in Jules Massenet nog een operaspecialist met een omvangrijk oeuvre, waarvan Manon (1884) nog steeds wordt gespeeld. In Duitsland heeft vooral Richard Strauss met vijftien opera's het repertoire verrijkt: Salome (1906), Elektra (1908), Der Rosenkavalier (1910); hij heeft daarbij met behoud van de leidmotivische techniek van Wagner vooral in zijn latere werken, van Ariadne auf Naxos (1912) tot Capriccio (1942), aansluiting gezocht bij de melodische stijl van Mozart en daarmee het bel canto in de Duitse opera teruggebracht.

Na 1918 en vooral na 1945 manifesteerde zich bij de scheppende kunstenaars belangstelling voor nieuwe, of hernieuwde, vormen van combinatie tussen muziek en theater, aangeduid als muziektheater.

Wat de uitvoeringspraktijk betreft: in Nederland worden operavoorstellingen verzorgd door De Nederlandse Opera (DNO), die Het Muziektheater in Amsterdam bespeelt, en door het in 1955 opgerichte Operagezelschap Forum, later getransformeerd tot de Nationale Reisopera, gevestigd in Enschede. Zuid-Nederland wordt bespeeld door Opera Zuid. Opera Spanga brengt onder leiding van regisseuse Corine van Eyk om de zomer een bijzondere productie, meestal in een open stal met de Friese weilanden op de achtergrond. België beschikt over de Koninklijke Muntschouwburg in Brussel (‘De Munt’), over de Vlaamse Opera, sinds 1988 de opvolger van de Opera voor Vlaanderen, gesticht in 1981 door fusie van de Koninklijke Vlaamse Opera uit 1893 (Antwerpen) en de Koninklijke Opera van Gent (oorspronkelijk Grote Schouwburg, 1840), en over de Opéra Royal de Wallonie, Centre Lyrique de la Communauté Française (1980), vroeger Opéra de Wallonie (1966) en Centre Lyrique de Wallonie (1974) genoemd. In Frankrijk is het Festival van Aix-en-Provence het meest bekend. Dit wordt vanaf 1948 elk jaar in juli gehouden.