Toen in 1939 enkele Amerikaanse fysici het plan opvatten de kernbom te ontwikkelen, vroegen zij Einstein als gezaghebbend fysicus een brief te schrijven aan president Franklin Delano Roosevelt en hem te wijzen op de mogelijkheden van de kernsplijting voor het ontwerpen van een militair wapen. Dit werd inderdaad de aanleiding tot de fabricage van het kernwapen (zie Manhattanproject). Na de verwoesting van Hiroshima in 1945 werd Einstein een militant voorvechter voor internationale vrede (zie Pugwash-conferenties). Hij waarschuwde voor de gevolgen van een internationale kernwapenwedloop (zie Koude Oorlog) en het gevaar van atoomenergie. Hij was een leidende figuur van de Liga für Menschenrechte en een actief zionist.

Als mens was Einstein idealist, gekant tegen alle vormen van autoriteitsdwang en militarisme. Op godsdienstig gebied was hij een vrijdenker. Zijn grote populariteit was mede te danken aan zijn sociale bewogenheid, integriteit, eenvoud, humor en beminnelijkheid.

WERK: (o.a.): Untersuchungen über die Theorie der ‘brownschen Bewegung’ (1922; in Am. vert. 1926); Mein Weltbild (1931; Eng. vert.: The world as I see it, 1934); Warum Krieg? (1933; Ned. vert. 1986); Mein Weltbild (1934; Eng. vert. 1978); The evolution of physics (1938; met L. Infeld); Lebenserinnerungen (1952; Eng. vert.: Out of my later years, 1950); Ideas and opinions (1954).

UITG: The human side: new glimpses from his archives, uitg. d. H. Dukas en B. Hoffmann (1979; Ned. vert.: Hoogachtend, Albert Einstein, 1989); The collected papers I, The early years, 1879–1902, uitg. d. J. Stachel (1987).