Antwerpen is een belangrijk regionaal en nationaal onderwijscentrum. Behalve een groot aantal onderwijsinstellingen voor secundair onderwijs waren in Antwerpen drie centra voor universitair onderwijs gevestigd: het Rijksuniversitair Centrum (RUCA) en de Universitaire Faculteiten St.-Ignatius (UFSIA), die beide een volledige faculteit toegepaste economische wetenschappen en kandidatuurcycli van bijna alle curriculae omvatten, en de Universitaire Instelling Antwerpen (UIA) met de aanvullende licentiaats- en doctoraatsopleidingen. In oktober 2003 fuseerden ze tot de autonome, pluralistische Universiteit Antwerpen. De instellingen van niet-universitair hoger onderwijs zijn ondergebracht in de Hogeschool Antwerpen, die de volgende departementen omvat: Architectuur (Henry Van de Velde-instituut), Productontwikkeling, Audiovisuele media en Beeldende kunsten (Academie voor Beeldende kunsten), Dramatische kunst, muziek en dans (Kon. Vlaams Conservatorium, Studio Herman Teirlinck, Studio Dora van der Groen), Sociale agogiek, Vertalers en Tolken, Lerarenopleiding en culturele agogiek, Industriële Wetenschappen en Technologie, Gezondheidszorg, Handelswetenschappen en Bedrijfskunde. Voorts zijn er de Hogere Zeevaartschool en het Instituut voor Tropische Geneeskunde.

De voornaamste wetenschappelijke instellingen en verenigingen zijn: Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde, Koninklijk Aardrijkskundig Genootschap van Antwerpen, Vereeniging der Antwerpsche Bibliophielen, Sterrenkundig Genootschap van Antwerpen, Koninklijke Oudheidkundige Kring van Antwerpen, Ruusbroec-Genootschap en Genootschap voor Antwerpsche Geschiedenis.

Er zijn verscheidene openbare bibliotheken, zowel stedelijke als vrije, waarvan de Stadsbibliotheek aan het Conscienceplein, de Centrale Openbare Bibliotheek aan de Lange Nieuwstraat en de universitaire bibliotheken de belangrijkste zijn. Vermeldenswaard zijn ook het Archief en Museum voor het Vlaamse Cultuurleven en de bibliotheek van het Koninklijk Vlaams Muziekconservatorium.

Tot de belangrijkste musea behoren: het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten (o.a. rijke Rubensverzameling en zgn. Vlaamse Primitieven), Museum Mayer van de Bergh (toegepaste kunst, vnl. gotiek en renaissance; Bruegels Dulle Griet), Museum Plantin-Moretus (met Prentenkabinet), het Rubenshuis, het Vleeshuis (oudheden en toegepaste kunst, oude muziekinstrumenten), het Steen (de oude burcht van Antwerpen; sedert 1952 Nationaal Scheepvaartmuseum) en het Etnografisch Museum (aan de Suikerrui; als openbaar museum geopend in 1988). Voorts heeft Antwerpen een volkskundemuseum, het Openluchtmuseum voor moderne beeldhouwkunst (in het Middelheimpark), het Provinciaal Museum voor Kunstambachten (het Sterckshof te Deurne), het Museum voor Fotografie en het Museum voor Hedendaagse Kunst (MUHKA; geopend in 1987). In 1975 werd de St.-Augustinuskerk ingericht als museum voor kerkelijke kunst.

Het lyrische toneel is vertegenwoordigd door de Koninklijke Vlaamse Operastichting (VLOS), het ballet door het Koninklijk Ballet van Vlaanderen. Antwerpen bezit met het Koninklijk Filharmonisch Orkest van Vlaanderen een volwaardig filharmonisch orkest. Op toneelgebied zijn (1996) o.m. te vermelden: de Koninklijke Nederlandse Schouwburg (KNS) en het Koninklijk Jeugdtheater, Het Gebroed, Kollektief Internationale Nieuwe Scene, Nieuw Ensemble Raamtheater, Theater Ivonne Lex, Theater Zuidpool, Toneelprodukties De Tijd, Villanella, De Zwarte Komedie, Jan Fabre-Troubleyn; voorts Koninklijke Poppenschouwburg Van Campen en de Antwerpse Poesjenellentheater Straffen Toebak. Het Cultureel Centrum De Singel is belangrijk als receptief theater voor muziek en toneel alsmede voor tentoonstellingen. De Elizabethzaal van de Koninklijke Maatschappij voor Dierkunde is de grootste concertzaal in het Antwerpse. Popconcerten vinden plaats in het Sportpaleis (Deurne).