achttiende eeuw

2.8.3 Architectuur

Op het terrein van de bouwkunst kent de hoofdstad vooral in de eerste helft van de eeuw een periode van bloei: het Oberes Belvedere en de Peterskirche van Lukas von Hildebrandt en de Karlskirche van Johan Bernhard Fischer von Erlach betekenen hoogtepunten in de Europese barokarchitectuur. Fischer von Erlach is ook de bouwmeester van het keizerlijk lustslot Schönbrunn waarvan het de bedoeling is geweest dat het zelfs Château de Versailles in de schaduw zou stellen.

In 1738 is de bouw voltooid van het benedictijnenklooster Melk aan de Donau, oorspronkelijk ontworpen door Jakob Prandtauer en na diens dood verder voltooid door Josef Munggenast. Het is een van de mooiste der vele kloostercomplexen die deze eeuw in Zuid-Duitsland en Oostenrijk zijn ontstaan. De hoofdas van het bouwwerk meet 320 meter, eindigend in de zeer plastisch gevormde façade van de kerk, waarvan de organische opbouw sterk doet denken aan de jezuïetenkerk Il Gesú in Rome. Evenals vele scheppingen van Balthasar Neumann, Caspar Moosbrugger, Fischer von Erlach en Lukas von Hildebrandt is dit kloostercomplex een fraai voorbeeld van Duits-Oostenrijkse barok.

2.8.4 Hongarije

Boeda en nu ook Pest hebben de in de vorige eeuw aan Pressburg verloren leidende positie in het Hongaarse deel van de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije teruggewonnen. Op zijn beurt heeft Pest de laatste tijd weer Boeda overvleugeld, nu men de belangrijkste bestuursgebouwen op de lage oostelijke oever van de Donau heeft neergezet.

2.9 Overige Duitse landen

Vele Duitse landen worden momenteel, aan het eind van de eeuw, erg beproefd door het napoleontische Frankrijk. Alle gebieden ten westen van de Rijn zijn al in handen van de revolutionaire troepen gevallen. Het Heilige Roomse Rijk der Duitse Natie, al lang in staat van ontbinding, valt in versneld tempo uiteen: Frans II zou wel eens de laatste Rooms-Duitse keizer kunnen zijn.

2.9.1 Saksen

Het keurvorstendom Saksen heeft zich geheel hersteld van de rampen die het de vorige eeuw over zich heeft zien komen. Een bloeiende porselein- en textielindustrie heeft het land financieel gesaneerd, vooral de laatste jaren. De hoofdstad Dresden weerspiegelt dit herstel: honderd jaar geleden lag zij nog grotendeels in de as, nu is zij een der fraaiste Duitse steden, rijk gezegend met bouwwerken als bijv. de Zwinger van Matthäus Daniel Pöppelmann, een monumentaal lusthof. Dresden wordt niet ten onrechte het 'Florence aan de Elbe' genoemd. Leipzig heeft in de eerste helft van de eeuw de grote componist Johann Sebastian Bach mogen herbergen, wiens oeuvre overigens momenteel nauwelijks meer wordt uitgevoerd. Leipzig is vooral bekend om zijn Messen, jaarmarkten die de handelsfunctie van de stad moeten stimuleren.

2.9.2 Leibniz

In Hannover is in 1716 een der grootste geleerden van de eeuw overleden: Gottfried Wilhelm von Leibniz. De respublica litteraria, de Europese geleerdenrepubliek, verloor met dit verscheiden een spilfiguur die in contact stond met bijna alle belangrijke denkers en wetenschapsmensen van zijn tijd. Leibniz heeft via zijn zeer uitgebreide correspondentie in belangrijke mate bijgedragen aan de uitwisseling van ideeën en kennis. Buiten zijn werkzaamheden als 'filosoof van de harmonia praestabilita' (de door God bepaalde harmonie tussen de verschillende onderdelen van het zijnde), zoals hij zichzelf graag noemde, alsmede zijn natuurwetenschappelijke, filologische, juridische en nog vele andere bezigheden, heeft deze universele geleerde lange tijd serieuze pogingen gedaan om te komen tot een oecumenisch concilie van katholieken en protestanten. Deze innigste wens van de zo rijk getalenteerde Leibniz is evenwel niet vervuld.