achttiende eeuw

2.1.4 Economie

Als reactie op de volksdictatuur is nu een behoudend regime ingevoerd, waarbij de bourgeoisie weer ongehinderd haar belangen kan bevorderen. Niet alleen de oude burgerij viert triomfen, maar vooral ook parvenus en nouveaux riches, omhooggeklommen speculanten die nu het uitgaansleven domineren. Sinds kort heeft Napoleon I Bonaparte, die enige jaren geleden als generaal in Italië triomfen vierde, als eerste consul een positie met praktisch onbeperkte macht. De Franse provincie is deze eeuw meer opengelegd voor handel en verkeer. Reeds in 1681 kwam het Canal des Deux-Mers gereed, dat de Atlantische Oceaan verbindt met de Middellandse Zee. De kosten bedroegen 17 miljoen livres, maar het 241 km lange kanaal heeft niet geheel aan de verwachtingen voldaan: de drukke handelsscheepvaart bleef uit. Daarentegen werpen later minder ambitieuze projecten wel hun vruchten af; op het ogenblik is het hele noordoosten bedekt met een netwerk van kanaaltjes. De havensteden profiteren van de toegenomen koloniale handel: Nantes, Bordeaux, Marseille en Rouen hebben deze eeuw een periode van bloei doorgemaakt.

Ook de industriële activiteit is groter geworden: zo is Rouen een voornaam producent van tinglazuuraardewerk: achttien fabrieken bieden werkgelegenheid aan tweeduizend arbeiders. De belangrijkste industrie op het gebied van keramiek is gevestigd te Limoges, dat na de ontdekking in zijn omgeving van kaolien - onmisbaar voor de vervaardiging van porselein - een ongekende welvaart geniet. Fraaier porselein evenwel wordt geproduceerd te Sèvres bij Parijs (Sèvresporselein), waar men door het keramiek op een lagere temperatuur te bakken een weliswaar brozer, maar verfijnder resultaat verkrijgt.

Zijde-industrie vond men tot voor kort in Lyon, de stad die zo zeer te lijden heeft van de uitwassen der Revolutie. De opstand tegen de Nationale Conventie, aangesticht door de hier doorgaans royalistische industriëlen, heeft enige jaren geleden geleid tot een bloedbad, aangericht door een revolutionair bezettingsleger. De Place Bellecour is het centrum van Lyon, een reusachtig plein dat tot de grootste van Europa behoort. Maar alle pracht van deze vroeger zo levendige stad komt enigszins niet ter zake doend over nu economische stilstand de Lyonese vitaliteit heeft lamgelegd.

2.2 Spanje en Portugal

Sinds 1700 wordt Spanje geregeerd door het koningshuis der Bourbons, dat deze eeuw weliswaar weinig indrukwekkende vorsten heeft opgeleverd, maar toch niet zulke dégenerés als de laatste telgen uit het Huis Habsburg. De troonopvolging van Filips V gaf dadelijk aanleiding tot een van de omvangrijkste oorlogen die de wereld tot op heden gezien heeft; niet alleen vele Europese landen waren erbij betrokken, maar ook overzeese gebieden. Voor Spanje resulteert deze Spaanse Successieoorlog in het verlies van zijn Europese bezittingen.

Na de oorlog (1714), kon het land zich op zijn interne problemen gaan toeleggen; sindsdien zijn de Cortes niet meer bijeengeroepen en hebben de Bourbons het absolutisme gevestigd.

Na het midden van de eeuw beleeft het land een economische opbloei en ook een verlichting van de vanouds zware geestelijke druk van de Kerk: in 1767 zijn bijv. de jezuïeten, die in Spanje altijd de vooruitgang geremd hebben, het land uitgezet. Het laatste decennium van de eeuw lijkt deze positieve ontwikkeling weer teruggedraaid te worden onder het bewind van minister Godoy.

2.2.1 Madrid

De hoofdstad Madrid wordt in de eerste helft van de eeuw verfraaid met vele gebouwen in een weelderige barok, die hier de churriguereske stijl genoemd wordt. Vooral aan de Plaza Mayor laten zich meesterwerken van het kunstenaarsgeslacht Churriguera bewonderen. Latere gebouwen getuigen van een minder zelfbewuste Spaanse cultuur. Vooral het Franse classicisme doet zich gelden in de vele paleizen die de stad rijk is. Op de plaats waar het in 1734 door brand verwoeste alcázar heeft gestaan, is nu het koninklijke paleis verrezen, dat door buitenlandse kunstenaars verfraaid is, o.a. de Italiaan Giovanni Battista Tiepolo. Deze heeft grote invloed uitgeoefend op de enige hedendaagse Spaanse schilder die boven de middelmaat uitreikt: Francisco de Goya. Goya is sinds 1786 aan het hof werkzaam, waarvan hij in zijn schilderijen vaak een amusant beeld toont. Ook de belangrijkste muzikale impulsen komen van buitenlandse kunstenaars: de Italiaan Domenico Scarlatti heeft tijdens zijn jarenlang verblijf in Madrid de Spaanse klaviercompositie gestimuleerd; zijn landgenoot Luigi Boccherini is van belang door zijn invloed op het hoofdstedelijke kamermuziekleven.

2.2.2 Portugal

Portugal vertoont deze eeuw nagenoeg dezelfde ontwikkeling als Spanje: Braziliaans goud geeft enige economische verlichting, de macht van de Kerk wordt hardhandig teruggedrongen en de cultuur wordt grotendeels verlevendigd door buitenlandse kunstenaars. Lissabon is in 1755 het toneel van een van de verschrikkelijkste natuurrampen van deze eeuw, een aardbeving die een groot deel van de stad verwoest.

2.3 Italië

De staatkundige verdeling van het Italiaanse land heeft in de achttiende eeuw vele veranderingen doorgemaakt, met als resultaat dat Savoye, met zijn strak bestuur en hechte militaire organisatie, enige tijd de belangrijkste staat vormt. De andere Italiaanse staten, behalve misschien het verlichte Toscane, hebben een proces van politiek en maatschappelijk verval doorgemaakt; de armoede en het banditisme, die reeds in de vorige eeuw wijd verbreid waren, zijn alleen nog maar toegenomen.

Sinds de veldtocht van Napoleon I Bonaparte in 1796 in Italië zijn de ontwikkelingen evenwel in een stroomversnelling geraakt: op het ogenblik bestaat Italië voor het overgrote gedeelte uit van Frankrijk afhankelijke republieken: de Cisalpijnse en de Ligurische Republiek in het noorden, de Parthenopeïsche Republiek in het zuiden en in het midden de Romeinse Republiek, eens de Kerkelijke Staat. Rome wordt in 1798 door Franse troepen bezet en vervolgens van veel kunstschatten beroofd. Het ziet er de laatste tijd echter naar uit dat een nieuwe paus - Pius VI is onlangs te Valence in ballingschap overleden - spoedig weer in het Vaticaan kan resideren, want Napolitaanse troepen zijn in opmars naar het noorden.