achttiende eeuw

In het begin van de eeuw weet de Nguyen-dynastie vanuit het zuiden van Vietnam het gebied waarover zij zeggenschap heeft, uit te breiden tot de Golf van Thailand. In het uiterste zuiden van Vietnam heeft zich aan het eind van de vorige eeuw een Chinees uit Kwangtoeng gevestigd, Mac Cu'u. Dit gebied was tot dan toe een verzamelplaats voor smokkelaars en zeerovers. Doordat de gouverneur van Cambodja hem vergunning voor het opzetten en exploiteren van gokhuizen verleent, weet Mac Cu'u in korte tijd een fortuin te vergaren. Hij investeert zijn geld in een tiental door hem opgezette nederzettingen, en om deze te beschermen tegen piraten roept hij de hulp van de Nguyen in. Van hen krijgt hij de titel gouverneur van Ha-Tien.

Vanaf die tijd wordt, tot de tweede helft van deze eeuw, met wisselend succes door verschillende partijen om dit gebied gevochten. Thailand en de Nguyen stonden hier steeds tegenover elkaar. De Nguyen weten het gebied uiteindelijk voorgoed onder controle te krijgen en hiermee heeft de expansie van de Vietnamezen naar het zuiden toe, die in de 10de eeuw is begonnen, haar uiterste grens bereikt. De Nguyen beginnen na de verovering van het zuiden de moerassen droog te leggen en binnen enkele decennia ontstaat hier het huidige, rijke rijstgebied.

Binnenslands probeert de Nguyen-familie, die formeel nog steeds ondergeschikt is aan de Lê-vorsten, autonomie te verwerven. Het gelukt Nguyen-Phu'o'c, die in 1702 een gezantschap naar Peking stuurt, echter niet de titel vu'o'ng (vorst) te krijgen. Hij kan slechts de titel công (hertog) voeren. In 1744 geeft zijn opvolger, Nguyen-Phu'o'c-Khoat, zich zelf de titel vu'o'ng. Als Vo-vu'o'ng reorganiseert hij de bestuurlijke indeling van het land. Daarnaast houdt Vo-vu'o'ng er echter veel vrouwen en een grote kostbare hofhouding op na en treedt hij nauwelijks tegen de corruptie van de ambtenaren op. Door huwelijk weet een minister zijn zoons en dochters aan die van de vorst te binden en bij Vo-vu'o'ngs dood, in 1764, zet deze minister de twaalfjarige opvolger aan de kant en benoemt in diens plaats een regent.

Na enige tijd komt door de corruptie, het slechte bestuur en het tirannieke optreden van de regent de bevolking in opstand onder leiding van drie broers uit Tay-Son, een onherbergzame streek in het centrum van het land die door militaire kolonisten toegankelijk is gemaakt. De Trinh in het noorden maken van deze opstand gebruik om de Nguyen in het noorden aan te vallen en de broers uit Tay-Son, die hun machtsbasis in het gebied van de Nguyen gestaag zien groeien, steunen hen. Na enkele successen worden de Trinh-legers echter door epidemieën getroffen en gedecimeerd en moeten zij zich naar het noorden terugtrekken.

De Tay-Son-broers zijn in hun strijd tegen de Nguyen succesvol. In 1778, twee jaar na de inname van de hoofdstad, roept de oudste broer, Nguyen Nhae, zich in Quinhon tot keizer uit. De aandacht van de drie broers richt zich nu op het noorden. In 1786 wordt de provincie Thuan-hóa bezet en komen de Trinh ten val. De ondergang, een jaar later, van hun hoofdstad Thang-long betekent tevens het einde van de Lê-dynastie. De jongste van de Tay-Sonbroers, Nguyen Hué, wordt uitgeroepen tot keizer. Hij weet zich te handhaven door onder meer een Chinese invasiemacht terug te slaan.

Aangezien de langdurige oorlogen de economie van het land totaal hebben ontwricht, maakt de nieuwe keizer een plan voor herstel van de economie. Er wordt een nieuw kadaster opgezet en een hervorming van het belastingstelsel doorgevoerd. Hierdoor kunnen kleine boeren die hun land verloren hebben, weer grond krijgen en wordt de corruptie van ambtenaren enigszins teruggedrongen. Het braak laten liggen van land wordt strafbaar gesteld en de keizer probeert de handel te stimuleren door speciale aandacht te schenken aan het opzetten van markten. De Tay-Son komen echter te weinig aan de behoeften van de boerenbevolking tegemoet – ondanks alle beloften. De sociale structuur blijft intact en al snel vormt zich een nieuwe oligarchie. Ondanks de hereniging van het noorden en het zuiden onder één keizer blijft het in beide delen van het land onrustig, waaronder met name de boeren te lijden hebben.

Op cultureel gebied is in deze eeuw een hoogtepunt bereikt. Grote prestaties op literair en wetenschappelijk gebied worden geleverd door Lê-Quy-Dôn, vooral beroemd door zijn Geschiedenis van Dai-Viêt. Dit historische werk is wat betreft analyse, rijkdom aan gegevens en literaire stijl onovertroffen. De meeste werken worden nog in het Chinees geschreven, maar daarnaast komt het schrijven in de eigen taal, het nôm, deze eeuw in zwang. De traditionele verachting van intellectuelen voor de eigen taal begint te verdwijnen. Het boeddhisme beleeft een nieuwe bloeiperiode. In opdracht van vorsten is deze eeuw een groot aantal pagoden gebouwd. Ook in vele andere kunstuitingen zijn in toenemende mate boeddhistische invloeden te onderkennen.

De afgelopen eeuw is in Japan een eeuw van bijna volmaakte rust geweest. De Tokoegawa-familie, waaruit de sjogoen voortkomt, heeft alle sectoren van het maatschappelijk leven onder controle en weet haar isolatiepolitiek praktisch totaal door te voeren. De negatieve effecten hiervan - stilstand in de wetenschappelijke en technologische ontwikkeling - zijn onmiskenbaar. Zelfs op demografisch gebied is er sprake van een stilstand: de omvang van de bevolking aan het begin van de eeuw was ongeveer gelijk aan de huidige: 30 miljoen. Hevige spanningen en conflicten, zoals die de voorgaande eeuwen hebben gekenmerkt, blijven achterwege. In de kunst en de literatuur is dit duidelijk waarneembaar, evenals bij de opkomst van een klasse van handwerkslieden en handelaren in de geleidelijk groeiende steden. Heroïsche samoerai-taferelen worden schaars; de kunst ondergaat een zekere verburgerlijking. Zie ook Japanse architectuur en beeldende kunst.