achttiende eeuw

2.12.7 Theater

Is het vermaak voor de gewone mensen beperkt, voor de hogere standen is er ontspanning te over. Theaters zijn er in overvloed en vooral het muziekleven bloeit gedurende de gehele eeuw. Tijdens de Professional Concerts in de Hannover Square Rooms en de door Haydn opgezette Salomon's Concerts wordt meestal een zeer afwisselend programma van orkestwerken, kamermuziek, zang en madrigalen geboden. In de catch- en glee-clubs kunnen de minder hevig in muziek geïnteresseerden zich in ontspannen sfeer tegoed doen aan aangename klanken; Londen telt vele van deze clubs, zoals de Nobleman and Gentlemen's Society, de Madrigal Society, de Glee Club en de Concentores Sodales.

Ondanks de wisselvalligheid van het Engelse klimaat vinden er in het seizoen talrijke openluchtconcerten plaats, waar men tegen een geringe entreeprijs van hoogstaand musiceren kan genieten. Vooral de zang en het orgelspel die in de Vauxhall Gardens ten beste worden gegeven, zijn een publiekstrekker van de eerste orde. Opera's kan men onder meer bijwonen in Covent Garden en Drury Lane; niet meer in het King's Theatre en het Pantheon, die resp. in 1789 en 1791 zijn afgebrand. Middelpunten van geestelijke muziek zijn de Chapel Royal, de Westminster Abbey en St. Paul's Cathedral.

Van enorme betekenis voor het Londense muziekleven is de langdurige aanwezigheid van Georg Friedrich Händel geweest, die van 1712 tot aan zijn dood in 1759 in Londen heeft gewoond. Bij allerlei gelegenheden werd en wordt nog steeds zijn muziek gespeeld, zoals de Royal Firework Music ter gelegenheid van een groot volksfeest in 1748 en het Te Deum ter gelegenheid van de Vrede van Utrecht (1713), maar vooral zijn oratoria, waarvan The messiah wel het beroemdste is. Händel was in de jaren twintig van deze eeuw leider van de Royal Academy of Music, een opera-onderneming die in 1728, toen het Londense publiek zich begon af te keren van de Italiaanse opera, failliet ging. De componist heeft daarna nog enige pogingen gedaan met operacomposities het muzikale tij te keren, maar uit het succes van John Gays The beggar's opera, waarin de draak gestoken wordt met de Italiaanse opera, bleek algauw dat dit streven vergeefs was. Händel ligt begraven in de Westminster Abbey, waar het grafmonument van Roubillac de componist laat zien, steunend met de linkerarm op het orgel en met in de rechterhand het begin van het Larghetto uit The messiah (‘Ik weet dat mijn Heiland leeft’).

Het Londense muziekleven heeft enige jaren geleden opnieuw door een buitenlander een stimulans gekregen: de muziek van Franz Joseph Haydn, die hier enige tijd heeft doorgebracht, heeft enorme indruk gemaakt: in 1795, toen Haydn kenbaar maakte naar Oostenrijk te willen terugkeren, heeft zelfs koning George in zich ervoor ingezet de componist in de Engelse hoofdstad te houden.

3. Amerika

3.1 Noord-Amerika

Na 1783 (Vrede van Versailles) wordt de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten van Amerika, bevochten in de acht jaar durende Amerikaanse Vrijheidsoorlog tegen de Britten, internationaal erkend. In de jaren hierna zijn unieke staatsrechtelijke maatregelen getroffen, met name de Constitutie van 1787 met haar van Montesquieu overgenomen driedeling der macht, de driemachtenleer.

3.1.1 Massachusetts

De bakermat van de Amerikaanse vrijheid, in het noorden van de bondsstaat, is Massachusetts, middelpunt van handel en cultureel leven. De hoofdstad, Boston, is de afgelopen eeuw getuige geweest van gebeurtenissen die bepalend zijn geweest voor de loop der geschiedenis: in 1770 de zgn. Boston massacre en drie jaar later de Boston tea party. Beide waren op zich geen wereldschokkende voorvallen, maar zij hebben toch een belangrijke stimulans gegeven aan het vrijheidsstreven. In de stad is een bekende universiteit gevestigd, Harvard University, die met enige honderden studenten en een bibliotheek van ongeveer tienduizend boeken de belangrijkste van het land is.

De staat New York heeft in de jongste geschiedenis niet zo'n voorname rol gespeeld. Wel opvallend is de snelle groei van de stad New York: in tien jaar is het bevolkingsaantal verdubbeld, het bedraagt nu 60 000.

3.1.2 Philadelphia

De meeste inwoners (70 000) telt Philadelphia (Pennsylvania), sinds kort hoofdstad van de Verenigde Staten. In 1776 is hier de onafhankelijkheidsverklaring afgekondigd, waarvan de staatsman Thomas Jefferson (1743-1826) de geestelijke vader is. De stad is in 1793 getroffen door een epidemie van gele koorts, waaraan een kleine tienduizend mensen zijn gestorven. Deze ramp heeft de autoriteiten ertoe aangezet de hygiëne en de levensomstandigheden te verbeteren. Sinds 1791 is in Philadelphia het hoofdkantoor van de Bank of the United States gevestigd. Pennsylvania, bolwerk van de pacifistisch gezinde quakers, herbergt vele inwoners van Duitse en Iers-Schotse afkomst, die mede aan de welvaart van deze staat hebben bijgedragen.

3.1.3 Virginia

Virginia heeft evenals Massachusetts een grote rol gespeeld in de vrijheidsstrijd: hier heeft in 1781 de laatste veldslag van de oorlog plaatsgevonden. Samen met Virginia bezitten North en South Carolina en Georgia zeer veel Afrikaanse slaven; dit is tevens het geval in de nieuwe staten Tennessee en Kentucky.