zwangerschap

Introductie

zwangerschap, of graviditeit, de periode waarin zich in het lichaam van de vrouw een bevruchte eicel innestelt (nidatie) en zich ontwikkelt tot een voor geboorte rijpe vrucht. In de eerste drie maanden spreekt men van embryo, daarna van foetus.

1. Duur

De zwangerschap duurt 280 dagen of 40 weken of 10 `maanmaanden' (van 28 dagen), gerekend vanaf de dag waarop de laatste menstruatie is begonnen. De berekening geldt echter alleen voor een regelmatige cyclus van 4 weken.

Het is vrijwel niet mogelijk exact het begin van een zwangerschap aan te geven, omdat dit niet alleen afhankelijk is van het tijdstip van de tot bevruchting leidende geslachtsgemeenschap, maar ook wordt bepaald door het moment waarop de ovulatie plaatsvond, en door de tijd die de zaadcellen nodig hebben om in de eileider de eicel te bereiken en te bevruchten. Dit brengt met zich mee dat de datum waarop de geboorte van het kind kan worden verwacht, niet exact te voorspellen is. Een van de eerste verschijnselen die op een zwangerschap kan wijzen, is het uitblijven van de menstruatie; zie zwangerschapsverschijnselen.

2. Ontwikkeling van de zwangerschap

Na de innesteling (nidatie) van de bevruchte eicel in het tijdens de menstruele cyclus ontwikkelde baarmoederslijmvlies begint de wisselwerking tussen het embryo en het moederlijk organisme. Daarbij spelen vooral het baarmoederslijmvlies en de eierstok een rol. Wanneer een eicel is bevrucht, gaat namelijk het geel lichaam (corpus luteum) in de eierstok niet veertien dagen na de ovulatie te gronde, maar wordt het groter en geeft het hormonen af.

Deze afgifte wordt opgewekt door HCG (zie gonadotroop hormoon), dat door de trofoblast van het jonge embryo (de blastocyste) wordt geproduceerd. Dit hormoon - het hormoon dat bij zwangerschapsreacties wordt aangetoond - kan reeds twaalf dagen na de bevruchting in de moederlijke urine worden aangetroffen. De uitscheiding van HCG in de urine van de zwangere neemt geleidelijk toe en bereikt ca. acht weken na de innesteling het maximum. Na de zestiende week van de zwangerschap komt de HCG-uitscheiding opeen wat lager niveau. Door het HCG wordt de eierstok gestimuleerd tot een vermeerderde productie van oestrogeen en progesteron. Onder invloed van deze hormonen gaat het slijmvlies van de baarmoeder uitgroeien. Het wordt geschikt gemaakt voor de opvang en voeding van de zich innestelende blastocyste.

De ontwikkeling van de vrucht kan globaal onderscheiden worden in de embryonale fase en de foetale fase. In de embryonale fase ontwikkelt zich uit de bevruchte eicel enerzijds het eigenlijke embryo en anderzijds de trofoblast, waaruit zich de placenta vormt, het specifieke voedingsorgaan voor het embryo en later voor de foetus.

2.1 Placenta

De placenta (= moederkoek, nageboorte) is een zeer complex orgaan dat als het ware de schakel vormt tussen het moederlijke en het foetale organisme. Het vormt zich uit de chorionvlokken en bloedruimtes (zie embryo). Het is niet alleen een productieplaats van hormonen (o.a. oestrogeen en progesteron worden er tot het einde van de zwangerschap in toenemende mate geproduceerd), maar het regelt ook de afgifte van voedings- en bouwstoffen van de moeder naar het kind, evenals de afvoer van afbraakprodukten van de foetus naar het moederlijk bloed. Aan het eind van de zwangerschap weegt de placenta ruim 500 gram, de diameter is 18-20 cm en de dikte 2-3 cm.

De navelstreng bevat drie bloedvaten (twee slagaders en één ader) voor het transport van het bloed resp. van de foetus naar de placenta en omgekeerd. Deze bloedvaten worden beschermd tegen dichtdrukken doordat zij zijn omgeven door een stevig geleiachtig bindweefsel (Whartonse gelei). De navelstreng is gemiddeld 50-60 cm lang, met variaties van 30 tot 100 cm. Vooral een wat lange navelstreng kan zich één of meerdere malen om de hals of de romp van het kind strengelen. Zo’n omstrengeling levert maar zeer zelden een gevaar op voor de foetus.