Wright, Frank Lloyd

Wright, Frank Lloyd (Richland Center, Wis., 8 juni 1867 – Phoenix, Ariz., 9 april 1959), Amerikaans architect, was een van de grote bouwers van de eerste helft van de 20ste eeuw. Hij gaf niet alleen vele impulsen tot vernieuwing aan de Amerikaanse en Europese architectuur, maar ook in zijn eigen oeuvre wist hij consequent en op steeds verrassende wijze zijn ideaal – organische architectuur – te verwezenlijken. Organische architectuur is gebaseerd op de idee van eenheid in zijn en handelen: architectuur moet voortvloeien uit de ‘wetten der natuur’ en dus ook in vorm en materiaal niet tegenstrijdig met de natuurlijke omgeving zijn. Daarnaast moet architectuur, als product van de cultuur, deze gestalte geven, de eenheid van natuur en cultuur belichamend en de gemeenschap dienend. Ook in geschrifte heeft Wright bekendheid aan deze, wel als romantisch gekwalificeerde opvatting van functionalisme gegeven.

Wright studeerde aan de University of Wisconsin voor civiel ingenieur. Van 1888 tot 1893 was hij werkzaam bij Dankmar Adler en Louis Sullivan, waar hij zich specialiseerde in huizenbouw en waar Sullivans functionalisme ( ‘form follows function’) beslissende invloed op hem had. Het jaar 1900 vormt, door zijn ontwerp voor ‘a home in a prairie town’ (gepubliceerd in Ladies Home Journal, febr. 1901), het begin van Wrights carrière als onafhankelijk architect. Zijn serie ‘prairie houses’ betekende een omwenteling in de Amerikaanse bouw van landhuizen. Deze ruime landhuizen zijn laag gehouden en hebben een karakteristieke, horizontale liniëring (o.a. ver uitspringende, vrij platte daken), zodat zij ‘organisch’ in het golvende prairielandschap opgaan; in het huis gaan de verschillende ruimten vloeiend in elkaar over, hetgeen – in combinatie met de X-, L- of T-plattegrond van en tuinaanleg bij het huis – een onstatisch geheel oplevert, een suggestie van verwisselbaarheid van ‘binnen’ en ‘buiten’ geeft. Bekende huizen in de prairiestijl zijn Coonley House (1908) in Riverside, Ill., en Robie House (1909) in Chicago.

In 1910–1911 werd in een Duitse publicatie aandacht geschonken aan Wrights werk en dit betekende het begin van zijn grote invloed in Europa, aanvankelijk vooral in Nederland (Dudok, Van 't Hoff e.a.). Veel indruk in Europa maakten ook zijn grotere werken in gewapend beton, met hun ingewikkelde rechthoekige bouwmassa's. Beroemd werd het kantoorgebouw voor Larkin Company in Buffalo, N.Y. (1904; afgebroken), het eerste kantoor in de Verenigde Staten waarin op grote schaal gebruik werd gemaakt van metalen constructies, ook voor het meubilair. In Tokio ontwierp hij het Imperial Hotel (1916–1922, in 1967 afgebroken), waarbij hij het probleem hoe het gebouw aardbevingen zou kunnen weerstaan, oploste met behulp van betonnen consoles – doeltreffend naar nadien bleek. In de jaren twintig bouwde hij een aantal woonhuizen in Zuid-Californië in geprefabriceerde blokken gewapend beton. Uit de jaren dertig dateren enige van zijn beroemdste ontwerpen, voorop het Kaufman-huis ‘Falling Water’ (1936) in Bear Run, Pa., een creatie in gewapend beton boven een waterval. Zijn meesterschap in de behandeling van beton blijkt ook uit het administratiegebouw van Johnson and Son (1936–1939) in Racine in Wisconsin.

Vooral de laatste periode van Wrights werk is moeilijk te karakteriseren, omdat hij voor iedere situatie een specifieke oplossing zocht. Daarbij werkte hij dan soms ideeën uit die in zijn vroegere werk eigenlijk ook al aanwezig waren. In 1937 begon hij aan de Usonian Houses voor de lagere inkomens, die dezelfde kwaliteiten hebben als zijn meer luxueuze ontwerpen. Op een gegeven moment stapte hij af van de rechthoekige vormen en begon hij hoeken van 60 of 30 graden te gebruiken, evenals cirkels en zelfs spiralen. Het meest sprekende voorbeeld hiervan, een combinatie van cirkel- en spiraalvorm, is het Guggenheim Museum te New York (1943–1946; uitgevoerd 1956–1959). Hij ontwierp ook meubelen.

WERK: Modern architecture (1931); The disappearing city (1932); An autobiography (1932; herz. uitg. 1943); An organic architecture (1939); Future of architecture (1953); When democracy builds (1954); A testament (1957); Drawings for a living architecture (1959).