Eerste Wereldoorlog

3.1 Von Schlieffenplan

Volgens het Duitse krijgsplan, het Von Schlieffenplan(zie Alfred von Schlieffen), moest eerst Frankrijk verslagen zijn, voordat het Duitse leger tegen de 'Russische stoomwals' kon optrekken. Dit zou moeten lukken in zes weken tijd. Het Duitse leger trok daarom door het neutrale België in een poging Noord-Frankrijk te overvallen en Parijs te omsingelen. Daarop verklaarde Groot-Brittannië aan Duitsland de oorlog.

3.2 Schending van de neutraliteit van België

Op 31 juli 1914 had Groot-Brittannië aan Frankrijk en aan Duitsland gevraagd of ze de Belgische neutraliteit zouden eerbiedigen. Frankrijk had hierop positief gereageerd; Duitsland kwam echter met de wedervraag of Groot-Brittannië neutraal zou blijven als Duitsland de Belgische neutraliteit zou eerbiedigen. Hierop kwam geen antwoord. Het Duitse ultimatum aan België kwam op 2 augustus. België weigerde de vrije doortocht van de Duitse troepen en deed een beroep op de Britse garantie van zijn neutraliteit. Op 4 augustus 1914 overschreden de Duitse troepen het Belgische grondgebied, met als gevolg dat Groot-Brittannië, als derde lid van de Triple Entente, in oorlog was met Duitsland en de Donaumonarchie.

3.3 Opmars van de Duitse troepen

De Duitsers zagen bij de uitvoering van het Von Schlieffenplan af van een doortocht door Nederland. Opperbevelhebber Von Moltke achtte in augustus 1914 een Duitse rechterflank die in het Belgische Bergen (Mons) al naar het zuiden omboog om Parijs te bereiken, voldoende. Vanwege het felle verzet van de forten van Luik en de bedreiging in de rug van de vesting Antwerpen trok de Duitse rechterflank onder Von Kluck langzamer en met minder troepen naar Parijs. De Duitsers ondervonden moeilijkheden met hun bevoorrading en bereikten in gebroken slaglinie de Franse rivier de Marne. Op het moment dat deze Duitse beweging haar maximum had bereikt, volgde een Franse tegenaanval: de Franse opperbevelhebber, Joffre, geassisteerd door de commandant van Parijs, Galiéni, lanceerde een krachtige tegenstoot aan de Marne. De Duitsers werden teruggeslagen tot aan de Aisne.

3.4 Slag aan de IJzer, begin van de loopgravenoorlog

Intussen waren de Britten (British Expeditionary Forces, BEF) op het continent gearriveerd. De Duitsers trachtten nu met alle macht de ‘wedloop naar Het Kanaal' te winnen. Ze rekenden af met de vesting Antwerpen, maar konden niet beletten dat koning Albert met een deel van het Belgische leger wist te ontsnappen en stelling kon nemen achter de rivier de IJzer. De Britten hadden de sector bij Ieper bezet en de Fransen lagen meer zuidwaarts. In oktober-november had de eerste Slag van Ieper plaats. De Slag aan de IJzer was daar het eerste onderdeel van. Ondanks heftige pogingen konden de Duitsers de Geallieerden niet uit hun stellingen verdrijven. Maar evenmin konden de Geallieerden in december in Artesië en in Champagne enige beduidende successen boeken. Vanaf Nieuwpoort tot de Frans-Zwitserse grens bij Bazel groef men zich in; het werd een stellingenoorlog.

3.5 Rusland en Turkije

De Russen waren eerder gemobiliseerd dan de Centralen hadden vermoed en vielen Oost-Pruisen en Galicië binnen. De Duitse generaal Paul von Hindenburg kon ze bij Tannenberg verslaan in september 1918, maar de Oostenrijkers verloren Lemberg (Lvov) en konden evenmin iets uithalen tegen de Serviërs (Slag om Belgrado). In november probeerden de Duitsers Warschau in te nemen, maar zij slaagden daarin niet. Op 1 november trad Turkije in de oorlog aan de kant van de Centralen. Rusland was hierdoor van de Middellandse Zee afgesloten en een Britse aanval op het Turkse Midden-Oosten werd steeds waarschijnlijker.