verisme

verisme (Ital.: verismo, v. vero = waar, werkelijk), stroming in de Italiaanse letteren en muziek, m.n. in Napels en op Sicilië, begonnen in het laatste kwart van de 19de eeuw, die – beïnvloed door het Franse naturalisme– streefde naar een exacte, onpersoonlijke voorstelling van de werkelijkheid. Luigi Capuana was de theoretische grondlegger, terwijl Giovanni Verga de belangrijkste literaire vertegenwoordiger was. Vaak worden ook Matilde Serao en Salvatore di Giacomo tot de veristen in de letterkunde gerekend.

Het verisme deed zich vooral gelden op het gebied van de opera. In vroegere werken zoals Verdi's La traviata (1853) waren al realistische gegevens behandeld, maar incidenteel. Tussen 1890 en 1900 werd dit in Italië min of meer mode, vooral sedert de successen van Mascagni met Cavalleria rusticana (1890; de eerste veristische opera, n. Verga) en van Leoncavallo met I pagliacci (1882). De libretti waren vaak geïnspireerd op ‘gemengde berichten’, krantennotities over bloedige drama's onder de heffe des volks. Wel zocht men in het algemeen naar een kleurrijk milieu. Een nieuwe muzikale stijl heeft dit niet tot gevolg gehad; het idioom bleef romantisch. Het verisme is als een reactie op Wagners opera's te zien. Het ‘boeren- en arbeiders’-drama maakte ca. 1900 plaats voor chronologisch en geografisch weer verder af liggende stof, vnl. bij Puccini, de sterkste muzikale persoonlijkheid die uit het verisme is voortgekomen, maar die veeleer een neoromanticus te noemen is. Andere componisten van het verisme zijn: Tasca (A Santa Lucia), Spinelli (A bassoporto), Giordano, Alfano, Cilèa, Wolf-Ferrari. Een Duitse navolger van het Italiaanse verisme was Eugen d'Albert.