trom

trom of trommel, elk membranofoon slaginstrument met als grondvorm: een over een opening gespannen vel. De toonhoogte is meestal niet gefixeerd; wel kan door wijziging van de velspanning de klank hoger of lager worden. Het aanslaan gebeurt met de handen, vingers of met verschillend aanslagmateriaal, zoals bijv. al dan niet omwonden stokken met verschillende kopgrootte. Naargelang van de bouw kan een toon doorklinken en zo nodig gedempt worden. Doordat de meeste trommen niet doorklinken is in het algemeen een toonherhaling (roffel) noodzakelijk indien een langere toonduur wordt gewenst. Meetrillende snaren die tegen het resonansvel zijn aangebracht, of, bij sommige trommeltypen, metalen plaatjes of ringetjes, veroorzaken een snorrend geluid. Van de talrijke typen dienen te worden vermeld: cilindrische trom (één- of tweevellig), conische trom (idem), keteltrom of pauk (eenvellig), zandlopertrom (tweevellig), lijsttrom of tamboerijn (eenvellig). Over de gehele wereld spelen trommen in velerlei vormen een belangrijke rol in het muziekinstrumentarium (zie ook slaginstrumenten). In de gamelanorkesten van Java en Bali is de tromspeler de orkestleider. Bij de Noord-Amerikaanse Eskimo's en sommige Indianengroepen is de (lijst)trom het enige gebruikte muziekinstrument. In de westerse muziek worden naast de pauk, de kleine trom, de roertrom en de grote trom tegenwoordig de meest uiteenlopende soorten trommen gebruikt.

De kleine trom of militaire trom bestaat uit een metalen of houten cilinder met een diameter van ca. 35 cm, aan beide zijden voorzien van een kalfsvel dat door middel van schroeven en een hoepel gespannen kan worden; het slagvel wordt met spits toelopende stokken bespeeld. Tegen het resonantie- of snarenvel zijn meetrillende metaaldraadsnaren aangebracht, eventueel door een handeltje buiten werking te stellen. Demping van de toon wordt verkregen door een doek over het slagvel te leggen (tamburo coperto). De notatie (ritme-aanduiding) geschiedt meestal op één lijn. De trommen in het symfonieorkest zijn meestal iets kleiner dan die gebruikt in militaire en andere korpsen.

De roertrom, velddiameter 28–35 cm, cilinderhoogte 35–50 cm, bestaat in twee uitvoeringen: a. de traditionele militaire, waarbij de vellen door middel van zigzag lopende koorden gespannen worden en die door leren lussen bijgestemd kan worden; b. de gemoderniseerde roertrom van het symfonieorkest, met metalen cilinder en spanschroeven en met op en af te spannen snaren.

De grote trom of Turkse trom werd waarschijnlijk door de Turken in Europa ingevoerd en kreeg in de janitsaren muziek grote populariteit. De cilinder, ca. 40 cm diep en met een diameter van ca. 70 cm, heeft aan één of aan beide zijden een vel. Meestal wordt slechts één vel als slagvel benut. Het instrument wordt in liggende of staande positie aangeslagen met een stok met een met leer (helderder klank) of vilt beklede kop of met een roede of wire brush; soms bevindt zich aan één stok aan beide zijden een kop, zodat een roffel met één hand gespeeld kan worden. Er kan zowel rakelings langs als tegen het vel worden geslagen. Bij liggende trom kunnen ook paukestokken worden gebruikt. Soms zijn op de trom bekkens aangebracht. Een grote trom in combinatie met andere trommen, één of meer bekkens en een aantal andere slaginstrumenten vormt een door één speler te bedienen slaginstrumentarium, een drumstel (Eng. drum = trommel). Het wordt in jazzensembles en popmuziek gebruikt. De grote trom wordt bij het drumstel door middel van pedaalmechaniek aangeslagen, opdat de handen voor andere slaginstrumenten vrij blijven.

De jazztrommel is een kleine trom waarvan de resonanssnaren zijn uitgeschakeld. Als aanslagmateriaal worden trommelstokken en wire brush gebruikt. Hindemith (Cardillac, 1926) en A. Berg (Lulu, 1933) noemen in hun partituur de jazztrommel, maar dan wordt de tomtom bedoeld.

Recent zijn diverse typen Buiten-Europese trommen in het Westen gangbaar geworden, zoals de talking drums, afkomstig uit Afrika. Zie verder Afrikaanse muziek. Zie ook Indiase muziek; boeddhistische muziek; Japanse muziek