toccata

toccata (Ital., v. toccare = aanraken, aanslaan), muziekstuk zonder vaste vorm waarin breed akkoordenspel en scherp tegengesteld passagespel de hoofdelementen zijn, speciaal geschreven voor een toetsinstrument als klavier (klavecimbel) of orgel. De toccata kwam tot ontwikkeling in de 16de eeuw. C. Merulo en G. Gabrieli waren de eerste belangrijke componisten ervan, Sweelinck en Frescobaldi droegen bij tot de verdere ontwikkeling. In de Noord-Duitse school en bij de jonge Bach bestaat de toccata vaak uit een afwisseling van akkoorden-, passagespel en korte fuga's. Bach gaf de toccata en fuga een hechtere vorm, analoog aan het preludium en fuga, maar virtuozer. In de Franse orgelmuziek van de zgn. symfonische school is de toccata een geliefkoosd slotdeel uit de symfonie (bijv. bij Widor) of de suite (Boëlmann). De moderne toccata's stoelen zowel op de Franse school als op barokvoorbeelden.