Thorbecke, Johan Rudolf

Introductie

Thorbecke, Johan Rudolf (Zwolle 14 jan. 1798 – 's Gravenhage 4 juni 1872), Nederlands staatsman.

1. Opleiding

Thorbecke studeerde in Amsterdam aan het Athenaeum Illustre. Daarna ging hij letteren studeren in Leiden, waar hij in 1820 promoveerde. Dankzij een regeringsbeurs kon Thorbecke in oktober 1820 naar Duitsland vertrekken. Daar bezocht hij veel universiteiten en kwam hij in contact met veel prominente intellectuelen. Hij raakte bijvoorbeeld bevriend met de schrijver Ludwig Tieck.

2. Docent en hoogleraar

2.1 Periode in Duitsland

In de jaren 1822–1823 gaf Thorbecke (onbetaald) les in geschiedenis en geschiedenis van de antieke filosofie in Giessen (Duitsland). Daarna bracht hij een jaar door in Göttingen. Hij raakte er diep beïnvloed door de romantiek en met name de Historische Rechtsschool. Uit zijn publicatie Über das Wesen und den organischen Charakter der Geschichte blijkt dat hij de invloed van de Historische Rechtsschool op een eigen manier had verwerkt. Met deze publicatie heeft Thorbecke een basisstelling ingenomen, van waaruit hij heel zijn verdere leven zou blijven handelen. Deze basisstelling zou in politiek opzicht een ‘juste milieu’-positie genoemd kunnen worden, tussen de fronten van revolutie en antirevolutie in: eerbied voor het historisch gegroeide en aanvaarding van de realiteit zoals die in de loop van de tijd tot stand is gekomen. Zijn standpunt is te typeren als progressief-historistisch, anti-ideologisch en pragmatisch. In filosofisch opzicht is Thorbecke in deze jaren diepgaand (en blijvend) beïnvloed door de Duitse idealistische filosofie.

2.2 Terugkeer naar Nederland

Na zijn terugkeer naar Nederland (september 1824) werd Thorbecke in 1825 benoemd tot buitengewoon hoogleraar aan de letterenfaculteit in Gent, waar hij les ging geven in diplomatie, politieke geschiedenis, economie en statistiek. De Belgische Revolutie maakte een eind aan zijn verblijf in Gent. In maart 1831 werd hij benoemd tot buitengewoon hoogleraar aan de juridische faculteit in Leiden om onderwijs te geven in diplomatie en politieke geschiedenis (in 1834 werd hij gewoon hoogleraar). In deze jaren nam Thorbecke een gematigd conservatief standpunt in en was hij een trouwe aanhanger van het regime van koning Willem I. Net als Willem I was Thorbecke een overtuigde voorstander van de vereniging van Nederland en België en betreurde hij de Belgische Revolutie. Aan het eind van de jaren dertig van de negentiende eeuw ging hij zich echter steeds kritischer opstellen tegenover het autocratische, centralistische regeringssysteem van Willem I. Zijn kritische houding kwam ook tot uiting in zijn befaamde colleges over de grondwet van 1815 (Aanteekening op de Grondwet).

3. Politicus