Tartini, Giuseppe

Tartini, Giuseppe (Pirano 8 april 1692 – Padua 26 febr. 1770), Italiaans componist, violist, vioolpedagoog en muziektheoreticus, was aanvankelijk opgeleid voor het priesterschap. In 1709 stond hij als rechtenstudent ingeschreven te Padua, in 1710 bracht zijn huwelijk hem in conflict met de kerkelijke autoriteiten. Hij zocht asiel in een klooster te Assisi, waar hij hoogstwaarschijnlijk muziekonderricht kreeg van Bohuslav Czernohorsky. In 1714 was hij werkzaam als orkestmusicus in Assisi en Ancona. In datzelfde jaar ontdekte hij het verschijnsel van de combinatietonen. (Deze ontdekking, die in de 19de eeuw door Hermann von Helmholtz zou worden uitgewerkt, publiceerde hij in 1754 in zijn Trattato di musica.) In 1721 werd hij eerste violist aan de Sant’Antonio te Padua, wat hij tot 1765 bleef, alleen onderbroken door een reis naar Praag (1723–1726) en door zijn enige concertreis (in 1740) door Italië. In 1728 stichtte hij in Padua een muziekacademie, waar hij viool en theorie doceerde en waar violisten uit vele landen les namen, o.a. Nardini, Pugnani en Naumann. Als violist was Tartini behalve om zijn verbluffende techniek vooral beroemd om zijn cantabile-spel. Zijn stokvoering heeft de ontwikkeling van de viooltechniek beïnvloed. Zijn compositorisch oeuvre vormt door de melodische en harmonische rijkdom met het werk van Corelli (die hem aanvankelijk beïnvloedde) en Vivaldi het hoogtepunt van de Italiaanse instrumentale muziek van de 18de eeuw. Het toont de ontwikkeling van een geornamenteerde barok- naar een virtuoze preklassieke stijl. Van zijn vioolsonates zijn vooral de Duivelstrillersonate (voor het eerst gedrukt in 1798) en de Sonate in g, getiteld Didone abbandonata, bekend. Tartini gaf zijn sonates vaak poëtische motto's mee, die meestal uit drama's van Metastasio afkomstig zijn. Hun pathetisch-dramatische lading wordt vaak in Tartini's muzikale idioom weerspiegeld. Omstreeks 1769 componeerde hij een aantal geestelijke vocale werken. In zijn theorieën probeerde hij empirische observaties, klassieke harmonische theorieën en wiskundige wetten met elkaar te verenigen.

WERK: Enige symf. en celloconc. (mss.); ca. 200 vioolconc., waarvan 125 bekend; ca. 50 triosonates, waarvan 18 gedrukt; ca. 200 vioolsonates, waarvan 160 bekend; 1–3-st. Canzoncine sacre; 5-st. Miserere; 4-st. Salve Regina (1768). – Geschriften (gedrukte): Trattato delle appogiature (vóór 1750; gedr. in P. Denis’ vert.: Traité des agréments de la musique, 1781); Arte dell'arco (1750); Trattato di musica... (1754; uitgebr. tot Dissertazione dei principi dell'armonia musicale, 1767); Lettera del defunto sig. G. Tartini alla signora Maddalena Lombardini (1770).