stupa

stupa, ook gespeld stoepa (Singalese benaming: dagob, dagoba of dagaba, v. Sanskriet dhatugarbha [v. dhatu = relikwieënkastje, garbha = ei]), in de boeddhistische kunst een massief, halfkogelvormig stenen bouwwerk, omgeven door een vierkant hekwerk van steen en bekroond met één of meer stenen parasols als teken van vorstelijke waardigheid. De stupa, aanvankelijk alleen bestemd als bewaarplaats van de as van Boeddha, die volgens de legende over de gehele boeddhistische wereld verspreid zou zijn, ontwikkelde zich langzamerhand tot bewaarplaats van relikwieën van Boeddha en zijn leerlingen; later werden ook stupa's opgericht ter herinnering aan gedenkwaardige gebeurtenissen in de geschiedenis van het boeddhisme; zij werden aldus tot objecten van verering in zichzelf. Om het bouwwerk loopt gewoonlijk een processiepad (pradakshinapatha), aan de buitenzijde afgesloten door een hekwerk met toegangspoorten (torana's), beide rijk versierd met beeldhouwwerk. Alle onderdelen hebben een symbolische betekenis. Vooral in opdracht van koning Asjoka (3de eeuw v.C.) werden in India vele stupa's opgericht; vanuit India verbreidde deze bouwvorm zich (in gewijzigde vorm) over geheel Achter-Indië en China. Bekend zijn de stupa's van Sanchi, Bharhut, Sarnath, Mathura en Amaravati (alle in India), die van Anuradhapura in Sri Lanka en de Borobúdur op Java.