spinet

spinet (woordafleiding onzeker, Ital. spinetta en arpicordo [v. arpa = harp en corda = snaar]), toetsinstrument van de groep mechanisch aangetokkelde muziekinstrumenten, waartoe ook o.a. virginaal en klavecimbel behoren. Het had een soortgelijke mechaniek als deze (aangetokkeld door een ravenpennetje) en was eenkorig besnaard. Het onderscheid spinet-virginaal, beide kleiner dan het klavecimbel, is onduidelijk; tegenwoordig verstaat men onder virginaal meestal een langwerpig, rechthoekig instrument, terwijl het instrument in driehoekige vleugelvorm (naar rechts van de speler uitwijkend) spinet wordt genoemd; er komen ook vijf- en zeshoekige (Italiaans type) en rechthoekige spinetten voor (Zuid-Nederlands type). Bij het driehoekige spinet lagen de snaren met een hoek van 45° ten opzichte van de klaviatuur, bij de andere vormen – kenmerkend – evenwijdig daaraan. De toonomvang varieerde van drie tot vijf octaven, naargelang de grootte; men bouwde spinetten in drie grootten, het grootste in de kamertoonstemming; de kleinere waren: het kwintspinet en het octaafspinet, resp. een kwint en een octaaf boven de normaalstemming.

Het spinet was in gebruik vanaf de 16de eeuw en was populair vanaf de tweede helft van de 17de tot eind 18de eeuw, toen het werd verdrongen door het klavecimbel en de opkomende pianoforte (zie piano). De hernieuwde belangstelling voor een stijlgetrouwe uitvoering van oude muziek heeft er in de 20ste eeuw toe geleid dat er weer spinetten worden gebouwd.