Spanje

Introductie

Spanje (officieel: Reino de España, = Koninkrijk Spanje), koninkrijk in Zuidwest-Europa, op het Iberisch Schiereiland, 505 990 vierkante kilometer (1998 reëel) (inclusief de Balearen, de Pityusen en de Canarische Eilanden, met 40 491 051 inwoners (2008 schatting); 81 personen per vierkante kilometer (2008 schatting). De hoofdstad is Madrid. Tot Spanje behoren behalve de genoemde eilandengroepen tevens de zgn. Plazas de Soberanía en el Norte de Africa, omvattende de Plazas mayores: Ceuta en Melilla, en de Plazas menores: Peñon de los Vélez, Peñon de Alhucemas en de Islas Chafarinas. Munteenheid is de euro, onderverdeeld in 100 eurocent. Tot 1 januari 2002 werd betaald met de peseta; 1 euro is 166,386 peseta. Nationale feestdag is 12 oktober, de dag waarop de aankomst in Amerika door Columbus in 1492 wordt herdacht. De internetlandcode (TLD) is es.

Het einde van de dictatuur onder generaal Franco, in 1975, doorbrak het langdurig internationaal isolement van Spanje. De economie maakte vervolgens een snelle ontwikkeling door, vooral na de toetreding tot de Europese Unie in 1986. Van een traditioneel agrarisch land groeide Spanje uit tot de vijfde industriële natie van Europa. De toeristenindustrie is een belangrijke economische pijler. Het Baskisch separatisme bleef in al die jaren na 1975 zijn tol eisen door acties van de Baskische afscheidingsbeweging ETA.

1. Landschap, klimaat en natuur

1.1 Landschap

Kernlandschap is de Meseta, een zeer uitgestrekte hoogvlakte, zwak naar het zuidwesten hellend, een schiervlakte van Tertiaire ouderdom, die door het granietrijke Castiliaans Scheidingsgebergte in twee delen wordt gesplitst. De hoogste top hiervan wordt aangetroffen in de Sierra de Gredos (2592 m). Het noordelijk deel van de Meseta (hoofdzakelijk Oud-Castilië omvattend) ligt op een hoogte van 800–900 m, het zuidelijk deel (hoofdzakelijk Nieuw-Castilië en Estremadura omvattend) op een hoogte van 600–700 m. De zuidelijke begrenzing wordt gevormd door de Sierra Morena, de noordoostelijke door het jongere Iberisch Randgebergte met een noordwest-zuidoostrichting, dat het jonge dalingsgebied van de Ebro begrenst. De Ebro breekt in de benedenloop door het langs de kust gelegen Catalaans Gebergte. De Pyreneeën, met kristallijne kern en toppen boven de 3000 m (hoogste top Pic d'Aneto, 3404 m), bereiken in het oosten een aanzienlijke breedte en worden naar het westen smal. Hierop sluit aan het Asturisch-Cantabrisch Gebergte met het Galicisch massief. In het zuidoosten ligt het Andalusisch Gebergte, ook wel Betische Cordillera genoemd, zich uitstrekkend van Gibraltar en te vervolgen tot op de Balearen. Het hoogste gedeelte van dit jonge gebergte wordt gevormd door de Sierra Nevada (Mulhacén, 3481 m).

1.2 Rivieren

De grote rivieren Duero, Tajo (Taag) en Guadiana volgen de afhelling van de Meseta en stromen, evenals de in het noordoostelijk deel van het Andalusisch Gebergte ontspringende Guadalquivir, in westelijke tot zuidwestelijke richting; de enige grote naar de Middellandse Zee stromende rivier is de in het Cantabrisch Gebergte ontspringende en in zuidoostelijke richting stromende Ebro. In het algemeen hebben de Spaanse rivieren een onregelmatig waterregime met een minimaal zomerpeil en zijn daardoor voor de scheepvaart van weinig betekenis; wel worden ze benut voor irrigatie (het Ebro- en het Guadalquivir-bekken) en voor energieopwekking (Tajo). Door de sterke bodemerosie vervoeren de rivieren in het algemeen veel sediment, hetgeen o.a. bij de Ebro en de Guadalquivir de vorming van delta's tot gevolg heeft. In Galicië in het uiterste noordoosten bezitten de rivieren brede mondingen, aangeduid als ría's.

1.3 Klimaat

Het klimaat vertoont veel sterkere continentale trekken dan in de overige mediterrane gebieden het geval is. Dit blijkt bijv. uit de grote temperatuurverschillen in het binnenland; de zomertemperaturen bedragen er gemiddeld 24 °C, maar kunnen boven 38 °C komen, terwijl de wintertemperaturen er gemiddeld 2 tot 4 °C bedragen, met veel nachtvorst. Ook de dagelijkse gang van de temperatuur is in het binnenland groot: in juli gemiddeld 16 à 17 °C. Het binnenland heeft hete, stoffige zomers; op de hoogvlakte zijn 's winters perioden van enkele dagen met –10 °C niet ongewoon.

De neerslag is op sommige plaatsen zo gering dat van een steppeklimaat moet worden gesproken. Het continentale karakter komt voorts tot uiting in de jaarlijkse gang van de windrichting aan de oostkust met de koude norte in de winter en de hete, droge en stoffige solano of leveche in de zomer. De gehele oostkust heeft hete en zonrijke zomers met naar het zuiden iets toenemende temperaturen (juli: Barcelona 23,3 °C; Cartagena 23,9 °C). De winters zijn aan de Middellandse-Zeekust zacht (10–12 °C) en er is 's winters weinig regenval. De noordkust is 's zomers koeler (18–22 °C) dan het binnenland; de winters zijn er zacht (7–10 °C). De noordkust heeft een gematigd regenklimaat. De gemiddelde jaarsom van de neerslag bedraagt te Santiago de Compostela in het noordwesten 1600 mm tegen bijv. niet meer dan 540 mm te Barcelona en 420 mm te Madrid.