Shakespeare, William

2.1 Thema’s

Zoals bij alle grote schrijvers komen dezelfde thema’s telkens terug in Shakespeares werk. Dat zijn in zijn geval begripsparen, zoals schijn en wezen, bedrog en zelfbedrog, vrijheid en afhankelijkheid, passie en beheersing, rede en waanzin, orde en chaos, zijn en niet-zijn. Dit alles komt steeds terug in andere situaties in het spel van leven, liefde en dood, in gezin en staat. Als er één alomvattend inzicht kan worden ontleend aan de Comedies, Histories and Tragedies (bijeengebracht in de First Folio), dan is het dat elke menselijke ervaring op twee manieren kan worden bekeken en er maar één angst bestaat: die van te verdrinken in de duisternis van een chaos zonder patroon.

2.2 Geïnteresseerd in mensen

Shakespeare was geen filosoof of systeembouwer, maar iemand die was geïnteresseerd in de menselijke gemeenschap. In zijn werken balanceert deze gemeenschap tot het einde toe tussen hoop en wanhoop, vreugde en melancholie, geluk en cynisme. Shakespeare bleef wel steeds een theaterman, die wist waar het publiek op rekende. Zo maakte hij het optimistische blijspelverhaal in zijn 'golden comedies', dat met al zijn onwaarschijnlijkheden de overtuiging gaf dat gevangenen bevrijd werden en gescheiden geliefden verenigd. Ook schiep hij met zijn historische stukken (over de meedogenloze machtsstrijd om de Engelse koningskroon tussen Lancaster en York in de Rozenoorlogen) een nationaal imago voor de Engelsen. Hierin won het goede uiteindelijk van het kwade met een aanvaardbare schijn van rechtvaardigheid. In zijn satirische werk stelde hij de onderdrukker aan de kaak, terwijl hij alle sympathie liet uitgaan naar wie geweld was aangedaan, in welke zin ook. Hij kwam op voor de jonge vrouw die zich psychologisch en ook sociaal emancipeerde tegen alle aristocratische druk in. In zijn tragedies gaf hij waardigheid en innerlijke bevrijding aan de geruïneerden. Bij dit alles bleef Shakespeare bewust telkens onderstrepen dat zijn kunst toch maar 'kunst' was, dat de ironie van het tragische in zijn komische kern bestond – en omgekeerd.

2.3 Historische stukken

Zijn historische stukken zijn de tragedies van een versplinterde staat, zijn treurspelen zijn de tragedies van de versplinterde geest. Eerst gebruikt Shakespeare de Chronicles van Holinshed (1587) als bron en daarna gaat hij over op de 'wise fool' van Plutarchus, zoals Feste in Twelfth night en Touchstone in As you like it. Van Shakespeares vrouwenfiguren valt op dat het enerzijds onafhankelijke jeugdige heldinnen zijn (zoals Rosalind in As you like it), en anderzijds de 'slachtoffers' zoals Ophelia (Hamlet) en Desdemona (Othello). Ten slotte zien we in zijn werk ook de onweerstaanbare, fatale 'dark ladies', zoals Lady Macbeth (Macbeth) en Cleopatra (Anthony and Cleopatra).

2.4 Blackfriars Theatre

Wanneer in 1609 The King's Men de hand kunnen leggen op het overdekte Blackfriars Theatre, op de noordelijke Theemsoever en vlak bij Westminster, verandert Shakespeares toon. Deze lijkt te worden afgestemd op een meer gecultiveerd en meer snobistisch publiek. Het maskerade-element van de koninklijke feesten wordt een integrerend bestanddeel in de late ‘verzoeningsstukken’. Maar ook Cymbeline, The winter's tale en The tempest (dat in zekere zin weer rechtstreeks in het verlengde van A midsummer-night's dream ligt) gaan in wezen over Shakespeares oude begripstegenstellingen. Hun happy end kan de herinnering aan de bittere ervaringen die eraan voorafgingen, niet wegnemen. Misschien ligt daarin wel het geheim van Shakespeares onverwoestbare geloofwaardigheid; een geloofwaardigheid die tot in zijn kleinste bijrollen voorkomt.

2.5 Gedichten

Naast toneelstukken schreef Shakespeare, waarschijnlijk tussen 1591 en 1604, gedichten. De cyclus Shakespeare's sonnets, never before imprinted (1609; samengesteld door Thomas Thorpe) bestaat uit 154 sonnetten, bestaande uit drie kwatrijnen en twee slotregels, het zogenaamde Shakespeariaanse sonnet. Deze sonnetten zijn heel muzikaal en hebben een verheven inhoud. Het belangrijkste thema is dat de liefde voor de poëzie zegeviert over de menselijke vergankelijkheid. Andere gedichten van Shakespeare zijn The passionate pilgrim (1599), The phoenix and the turtle (1601) en A lover's complaint.