Russische Revolutie

Introductie

Russische Revolutie, een politieke, economische en sociale omwenteling die het tsarisme – en daarmee het feodale stelsel in Rusland – ten val bracht, een staat vestigde waarin de communistische partij de heerschappij voerde, en – op langere termijn – de transformatie van een zuiver agrarische in een moderne agrarisch-industriële samenleving tot resultaat heeft gehad. Doorgaans rekent men tot de Russische Revolutie de gebeurtenissen van februari tot oktober 1917, de periode waarin de Februarirevolutie en de Oktoberrevolutie vallen, waarvan de laatste beslissend is geweest voor de ontwikkeling in bolsjevistische richting. Over het einde van de Russische Revolutie bestaan uiteenlopende opvattingen: sommige historici gaan niet verder dan oktober–november 1917, anderen zien de opstand in Kroonstad (Kronsjtadt) als teken van de definitieve verwording (1921), terwijl er ook historici zijn (o.m. I. Deutscher) die de revolutie als onvoltooid beschouwen, daar zij niet een in eigenlijke zin socialistische maatschappij heeft verwezenlijkt.

1. Betekenis

De Russische Revolutie heeft zeer belangrijke gevolgen gehad zowel voor de ontwikkelingen binnen een aantal Europese landen als voor de internationale politieke constellatie: zij gaf impulsen aan revolutiepogingen in Duitsland (november 1918) en aan de oprichting van radenrepublieken (Beieren en Hongarije), en vormde de aanzet tot het ontstaan van een staat die, als belichaming van het communisme, door vele mogendheden als een potentiële kracht in de richting van een communistische wereldrevolutie werd gezien.

2. Het historisch verloop van februari tot oktober 1917

Het Russische tsarisme was begin 1917 ernstig verzwakt door de Eerste Wereldoorlog: de nederlagen en verliezen in de oorlog, de campagne die de liberalen in de rijksdoema tegen de regering voerden, het gedrag van de keizerin (Alexandra Fjedorovna Romanova) en haar gunsteling Raspoetin hadden het ancien régime ondermijnd. Op langere termijn had de enorme kloof tussen grondbezitters en ondernemers enerzijds en het boeren- en arbeidersproletariaat anderzijds voldoende basis gelegd voor een omwenteling.

2.1 Broodoproer

Op 17 februari (oude stijl; 2 maart nieuwe stijl) brak in Petrograd een broodoproer uit. Onderdrukking hiervan mislukte door muiterij van de soldaten, die weigerden op het volk te schieten. Om de orde te herstellen stelde de doema een voorlopig uitvoerend comité in, terwijl inmiddels arbeiders en soldaten zelf al raden (sovjets) hadden gevormd. De legerleiding, die het vertrouwen in de tsaar had verloren, koos de zijde van de doema, waardoor de tsaar genoodzaakt was tot troonsafstand (2 maart) ten gunste van zijn broer Michaël, die echter van opvolging afzag. Politici van de doema vormden toen een voorlopige regering onder voorzitterschap van vorst Lvov, met Miljoekov op Buitenlandse Zaken. Laatstgenoemde was leider van de invloedrijkste liberale partij, die van de Kadetten. In deze regering had slechts één socialist zitting: Aleksandr Kerenski.