popmuziek

De energie van de new wave bracht ook stoffige muziekvormen als rockabilly (Stray Cats, The Cramps) en ska (Madness, The Specials) weer tot leven en vormde het hart van nieuwe jaren tachtig-trends als doem (Joy Division, The Sound), blitz (Duran Duran, Spandau Ballet) en synthipop (Depeche Mode, Human League). Laatstgenoemde stroming mocht gelden als bewijs van definitieve acceptatie van elektronica, i.c. synthesizers en computers, in de popmuziek, reden waarom de beoefenaars van de rond 1984 opkomende garagetrend – een revival van het rauwe jaren zestig-geluid à la The Rolling Stones – en zijn latere vertakkingen expliciet als ‘gitaarbands’ werden aangeduid. Een van de grootste vernieuwers van de jaren tachtig was de Amerikaanse duizendpoot Prince, die samen met o.a. Madonna, Bruce Springsteen, U2, Simple Minds, UB40, Dire Straits en Michael Jackson uitgroeide tot megaster.

Uit de ‘underground’ van nieuw en oorspronkelijk talent ontwikkelden zich grote namen als REM, The Pogues, Sonic Youth, Red Hot Chili Peppers, Pixies en Living Colour. Mede doordat steeds meer ‘ouden van dagen’ (Rolling Stones, Neil Young, Bob Dylan) desondanks niet van ophouden wisten c.q. hun toppositie niet prijsgaven, groeiden de jaren tachtig aldus uit tot het kleurrijkste popdecennium tot dan toe. Alle door punk en new wave in de verdrukking geraakte stromingen keerden in verhevigde mate terug, compleet met ontelbare nieuwe vertakkingen, revivals en nieuwe ontwikkelingen als de opkomst van de zgn. wereldmuziek (in het algemeen: alle niet-Westerse popmuziek van authentieke oorsprong, die o.a. Afrikaanse wereldsterren als King Sunny Adé, Franco en Youssou N'Dour opleverde), het ontstaan van house (een uiterst monotone vorm van dansmuziek in het verlengde van disco), en de doorbraak van de rap (de gesproken muzikale uitingsvorm van een nieuwe zwarte jeugdcultuur, hiphop). Belangrijke rappioniers waren o.a. Run-DMC, Beastie Boys en vooral Public Enemy, een zeer vernieuwende groep wier militante gedrag en shockerende uitlatingen haar een uiterst controversiële reputatie opleverden in de traditie van de lijn Elvis Presley – Rolling Stones – Sex Pistols. En hoe succesvol zij allen ook waren, niemand kon toen nog bevroeden dat hiphop, met commerciële geweldenaars als M.C. Hammer en Vanilla Ice, en hardrock (c.q. de extremere variant, heavy metal) met giganten als Van Halen, Whitesnake, Guns N' Roses, Bon Jovi en Metallica, begin jaren negentig zouden uitgroeien tot enkele van de meest succesvolle popgenres tot dan toe.

De jaren negentig en de eerste jaren van het nieuwe millennium lieten zich kenmerken als een periode waarin het aantal trends, stromingen, substijlen en crossovers in de popmuziek omvangrijker was dan ooit. Toch waren er dus wel grote lijnen te trekken. Naast hiphop en hardrock/heavy metal, inmiddels door zijn snelle evolutie onder de paraplunaam ‘metal’ gevoegd, ontwikkelden zich ook dance en R&B tot de toonaangevendste en succesvolste popgenres, waarbij de grens tussen metal en alternative rock steeds meer vervaagde. Maar er gebeurde veel meer. Het onverwachte megasucces van de voorheen in de marge opererende Amerikaanse gitaarband Nirvana luidde eind 1991 een nieuw tijdperk in, dat van de grunge. Deze logge mengvorm van twee elkaar ooit vijandig gezinde stromingen, punk en hardrock, ontstond als een verlate maar oprecht begeesterde muzikale reactie op de 'Reaganomics'. Zij bracht andere grote namen als Alice In Chains, Pearl Jam en Soundgarden voort en zorgde er samen met de commerciële doorbraak van R.E.M. voor dat alternative rock de mainstream bereikte, een ontwikkeling die bijvoorbeeld Red Hot Chili Peppers en Smashing Pumpkins tot gevestigde namen maakte. In beide opzichten preludeerde het grungefenomeen rechtstreeks op de wereldwijde punkrevival, in 1994 in gang gezet door jonge Amerikaanse bands als Green Day en The Offspring. Volledig conform de tijdgeest manifesteerde deze nieuwe, commercieel succesvolle punkgeneratie zich in het zicht van de eeuwwisseling als volledig verstoken van enig politiek of sociaal engagement, toch ooit wezenlijke kenmerken van de punkbeweging. Naarmate de jaren negentig vorderden, vierden hedonisme en escapisme ook op alle andere popfronten steeds meer hoogtij, hiphop niet uitgezonderd. De inhoudelijk dubieuze gangstarap werd daarbinnen de meest populaire richting, met miljoenenverkopen voor o.a. Dr. Dre, Puff Daddy (later P. Diddy), Snoop (Doggy) Dogg en de ook na zijn dood razend populair gebleven 2Pac, slechts geëvenaard door buitenbeentjes als softdrugspromotors Cypress Hill en vechtsportideologen Wu-Tang Clan. Totdat aan het eind van het decennium enfant terrible Eminem alles en iedereen overklaste, ook de na de eeuwwisseling opkomende nieuwe sterren als Ja Rule en Jay-Z. Geheel overeenkomstig deze ontwikkelingen voltrok zich de opmars van de dance, een overkoepelende term voor house en al haar afgeleiden (techno, trance, drum 'n' bass), plus op hiphop en jazz geënte fusies (jazzdance, triphop, lounge), tot het misschien wel meest representatieve gezicht van het decennium, zoals disco dat was voor de jaren zeventig. De kenmerkende anonimiteit van de door dj's en producers gedomineerde dancewereld vertaalde zich aanvankelijk in het vrijwel ontbreken van grote sterren, een enkele spreekwoordelijke uitzondering daargelaten, zoals de Belgisch/Nederlandse hitmachine 2 Unlimited, de ook voor het rockpubliek aantrekkelijke Britse formaties Chemical Brothers, Prodigy en Underworld en alleskunner Moby. Het waren wel juist deze uitzonderingen die de behoudende Amerikaanse markt, met zijn sterke behoefte aan heroïek en idolatrie, openbraken. Zelf exploiteerde het land het aan hiphop verwante R&B-idioom, de eerder als swingbeat opgang makende moderne variant van de soul- en rhythm-and-bluesmuziek uit de jaren zestig en zeventig, dat zich eveneens ontwikkelde tot een commercieel toonaangevend genre - met supersterren als Mary J. Blige, Mariah Carey, Whitney Houston, R. Kelly en de meidenbands Destiny's Child en TLC. Beide laatste waren overigens typische exponenten van het nieuwe vrouwbeeld in de popmuziek, als belangrijkste erfenis van rolmodel Madonna: stoer maar toch sexy, en bovenal onafhankelijk. Deze 'girl power' was de enige verandering van sociale importantie die de jaren negentig de popwereld opleverden. Ook de veelal op een poppy R&B-variant gefundeerde muziek van 'boy bands' als Backstreet Boys, *NSync en Take That, hun vrouwelijke tegenhangers All Saints en Spice Girls (de directe instigatoren van het girl power-gevoel) en solisten als Janet Jackson en Britney Spears was typerend voor het oppervlakkige karakter van dit tijdperk, net als de latinpoprage met duurzame idolen als Enrique Iglesias en Jennifer Lopez.

Tegenover hun eigentijdse massacultuur stond de weliswaar sterk retrospectief getinte, maar kwalitatief rijke britpoptrend (Blur, Oasis, Pulp), alsmede de opkomst van zelfbewuste vrouwelijke singer-songwriters als Tori Amos, Sheryl Crow en Alanis Morissette, de voortschrijdende en toonaangevende cultuurvermenging in de wereldmuziek (Buena Vista Social Club, Manu Chao) en niet te vergeten geheel oorspronkelijke talenten als de Amerikaanse doe-het-zelver Beck en de IJslandse zangeres Björk. Een slag apart, en ieder even eigenzinnig en begiftigd, waren de Engelse gitaarband Radiohead en de voortijdig verongelukte Amerikaanse singer-songwriter Jeff Buckley (zoon van hippiecultheld Tim Buckley), wier beider invloed op de post-britpopgeneratie immens was. Direct maar ook indirect; onder hun zowel experimentele als emotionele vleugels groeide in de gehele alternatieve popmuziek een verlangen naar vrijheid en openheid die niet alleen dansgeesten en rockbeesten met elkaar verenigde, maar ook rechtlijnige genres als country, hardcore en metal infiltreerde. Nieuwe, trendbepalende stijlen als americana, emocore, lo-fi en 'nu metal' waren van deze evolutie het tastbare gevolg, dat samen met de reeds in gang gezette veranderingen in de 21ste eeuw uitzicht bood op een kleurrijker poplandschap dan ooit.

Zie voor popmuziek in Nederland en België Nederpop.