passacaglia

passacaglia (Ital., v. Sp. pasacalle, v. pasar = lopen, calle = straat; Fr.: passacaille), oorspronkelijk een Spaans gitaarlied of tussenspel in 3/4 maat, werd in Italië en Frankrijk ingevoerd, waar het anders werd toegepast: in Italië werd het tot variatiepassacaglia met basso ostinato en in langzaam tempo, in Frankrijk werd het met het rondeau verbonden en toegepast, eveneens met basso ostinato, als aanvangs- of slotdeel van balletten (Lully) of als midden- of slotdeel van suites (Couperin). Duitsland nam beide vormen over. Tot eind 18de eeuw was de passacaglia bovendien een geliefde instrumentale vorm voor orgel-, klavecimbel- en luitcomposities (J.S. Bach, D. Buxtehude). Sinds Reger is de passacaglia opnieuw in gebruik gekomen. Vgl. chaconne.