Oldenbarnevelt, Johan van

Algemeen wordt Oldenbarnevelt erkend als een intellect van de eerste rang, een scherpzinnig jurist, de constitutionele bouwer van de Republiek der Verenigde Nederlanden en de grondlegger van haar positie in de wereld.

Oldenbarnevelt was een tirannieke figuur die bij zijn leven nauwelijks vrienden had, maar na zijn smadelijk einde werd hij door medestanders, onder anderen de dichter Vondel, met een martelaarsaureool omgeven.

Oldenbarnevelt betrad het schavot steunend op zijn wandelstok, zijn ‘stokske’. Joost van den Vondel schreef een gedicht, een ode aan het stokske, om uiting te geven aan zijn ongenoegen over het vonnis. De wandelstok wordt bewaard in het Rijksmuseum in Amsterdam

Het stockske van Joan van Oldenbarnevelt, vader des vaderlants

• Myn wensch behoede u onverrot,
• O STOCK en stut, die, geen verrader,
• Maer 's vrydoms stut en Hollants Vader
• Gestut hebt op dat wreet schavot;
• Toen hy voor't bloedigh zwaert most knielen,
• Veroordeelt, als een Seneka,
• Door Neroos haet en ongena,
• Tot droefenis der braefste zielen.
• Ghy zult noch, jaeren achter een,
• Den uitgangk van dien Helt getuigen,
• En hoe Gewelt het Recht dorf buigen.
• Tot smaet der onderdruckte steên.
• Hoe dickwyl streckt ghy onder 't stappen
• Naer 't hof der Staeten stadigh aen
• Hem voor een derden voet in 't gaen
• En klimmen, op de hooge trappen:
• Als hy, belast van ouderdom
• Papier en schriften, overleende,
• En onder 't lastigh lantspack steende!
• Wie ging, zoo krom gebuckt, noit krom!
• Ghy ruste van uw trouwe plichten,
• Na 'et rusten van dien ouden stock,
• Geknot door 's bloetraets bittren wrock:
• Nu stut en styft ghy noch myn dichten.

UITG: Bronnen: Verhooren van Johan van Oldenbarnevelt, uitg. d. het Hist. Gen. te Utr. Berigten II, 2de stuk (1850); M.L. van Deventer, Gedenkstukken van J. van Oldenbarnevelt en zijn tijd (3 dln., 1860–1865); S.P. Haak en A.J. Veenendaal, J. van Oldenbarnevelt; bescheiden betr. zijn staatkundig beleid en zijn familie (3 dln.; R.G.P., gr. serie nr. 80, 108 en 121, 1923, 1962 en 1967).