Napoleon I Bonaparte

Zijn bewonderaars hebben een mythe geschapen waarin Napoleon verschijnt als een schepper uit het niets. Maar buiten de militaire sector knoopte hij voornamelijk aan bij dingen die al voor of door de Revolutie ingezet waren, zoals zijn cultuur- en onderwijspolitiek, zijn hervorming van de bestuurlijke administratie, zijn wetgeving, en het vastleggen van het recht in wetboeken. De Code Civil en de Code Pénal hebben de wetgeving in Europese landen tot op heden beïnvloed. Door de vorming van een ambtelijk apparaat sinds 1793 werd Napoleon niet de vernietiger van de Revolutie, maar de alleenheerser die de Revolutie na jaren van totale verwarring versterkte.

Van de hervormingen op bestuurlijk en administratief niveau zijn vele nu nog steeds in gebruik: Napoleon voerde bijvoorbeeld een bevolkingsregister in waarvoor mensen een definitieve achternaam moesten opgeven. Ook standaardiseerde hij maten en gewichten: de kilo, meter en liter werden ingevoerd op het Europese continent.

Napoleon was een geniale militair. Hij werd als legeraanvoerder verafgood door zijn troepen. Zijn militaire successen berustten onder andere op snelle marsen, verrassende troepenconcentraties op strategische punten, een systematisch gebruik van de artillerie en het gebruik van massalegers. Zijn tegenstanders, zoals August Wilhelm Anton Neidhardt von Gneisenau, namen zijn tactieken over. Met het Continentaal Stelsel was Napoleon de eerste die economische oorlogvoering op grote schaal toepaste.

De financiën vormden steeds een zwak punt. Napoleon was voortdurend gedwongen te gehoorzamen aan vaak corrupte geldmagnaten en telkens weer nieuwe belastingen op te leggen aan de onder de voet gelopen landen. Zo werd de oorlog een voorwaarde voor het in stand houden van de economie en werd Napoleons uitgestippelde weg naar de wereldeenheid en wereldvrede een ramp voor Europa.

Napoleon zelf creëerde op Sint-Helena in zijn memoires de ‘napoleontische legende’: zijn doel was bevrijding van de volken geweest, maar hij werd gedwarsboomd door zijn vijanden, met name door Groot-Brittannië. Napoleon III hielp deze mythe verspreiden. In het midden van de 19de eeuw ontstond ook nog de mythe van de volkskeizer, ‘le petit corporal’, gecreëerd in de chansons van Pierre-Jean de Béranger.

UITG: Mémoires de Ste Hélène écrits par le général comte de Montholon, publiée par l'ordre de l'empereur Napoléon III (6 dln., 1823–1825); Correspondance de Napoléon I (32 dln., 1858–1870), aanvullingen daarop door E. Cassé (1887), L. Lecestre (2 dln., 1897), F. Masson (1899), L. de Brotonne (1903), E. Picard en A. Tuetey (4 dln., 1912–1913); Correspondance militaire, d. A. Fabre (10 dln., 1876–1879); Lettres de Napoléon à Josephine..., d. J. Haumont (1968).