Napoleon I Bonaparte

8. Veldtocht tegen Rusland

Tsaar Alexander van Rusland hield zich niet aan het Continentaal Stelsel. Daarom begon Napoleon op 24 juni 1812 aan een veldtocht tegen Rusland met 600 000 man (afkomstig uit bijna heel Europa, ook wel de Grande Armée genoemd). Napoleons troepen werden geconcentreerd aan de Weichsel. Bij Lemberg trok zich een Oostenrijks hulpleger onder Schwarzenberg samen. Hiertegenover moest Rusland met 200 000 man in de verdediging gaan. Met het hoofdleger van eveneens 200 000 man ging Napoleon richting Vilna-Smolensk-Moskou. Op 13 augustus trok hij de rivieren de Neman en de Dnepr over en schoot de Russische stad Smolensk in brand (17 augustus). Hij dwong Michail Ilarionovitsj Koetoezov bij Borodino om zich terug te trekken (7 september), weliswaar met grote verliezen aan zijn eigen kant. Met de overgebleven helft van zijn troepen trok hij Moskou binnen op 14 september. Moskou gaf zich echter niet over. Vanwege de dreigende winter en grote voedseltekorten (door te lange en kwetsbare aanvoerlijnen) moest Napoleon zich terugtrekken uit brandend Moskou (19 oktober). Deze rampzalige terugtocht bereikte het hoogtepunt van ellende bij de overtocht over de Berezina (24–26 november), waar veel manschappen omkwamen door bevriezing en verdrinking. Uiteindelijk eindigde de veldtocht tegen Rusland met de intocht van de slechts 20 000 overlevenden van de Grande Armée in Koningsbergen (19 december). Deze rampzalige afloop van de veldtocht leidde tot een anti-Franse stemming in veel landen die onder Frans gezag stonden.

9. Slag bij Leipzig

Hoewel het Napoleon in het voorjaar van 1813 lukte opnieuw een groot leger bij elkaar te krijgen, zorgde de nederlaag tegen Rusland bij de volken van Europa voor een nieuwe hoop op bevrijding. Pruisen en Zweden sloten zich bij Rusland aan en de Rijnbond begon uit elkaar te vallen. In de Zesde Coalitieoorlog versloegen de Fransen de Russisch-Pruisische legers in mei 1813 bij Lützen en Bautzen. Door bemiddeling van Metternich werd een wapenstilstand gesloten, maar vredesonderhandelingen in Praag mislukten. Toen keerden ook Oostenrijk en Beieren zich tegen Napoleon, die tussen 16 en 19 oktober 1813 in de Slag bij Leipzig verpletterend verslagen werd. Ongeveer tegelijkertijd vernietigde Wellington de laatste Franse troepen op het Pyrenese schiereiland.

Nadat Napoleon een aanbod van vrede met behoud van Frankrijk binnen de zogenaamde natuurlijke grenzen (Rijn, Alpen, Pyreneeën) afgewezen had, drongen de bondgenoten van alle kanten Frankrijk binnen. op 31 maart 1814 bezetten zij Parijs. De Senaat had toen al verklaard dat Napoleon de troon moest opgeven en op 5 april deed Napoleon dan ook afstand van de troon. Bij de conventie van Fontainebleau op 11 april werd hem, onder toekenning van een jaargeld en met behoud van de keizerstitel, het Italiaanse eiland Elba als woonplaats en soeverein territorium toegewezen.

10. De Honderd Dagen en Slag bij Waterloo

Een jaar later, op 1 maart 1815, kwam Napoleon aan bij Cannes met een leger van 1000 man om opnieuw de macht in Frankrijk te grijpen. Het leger groeide echter snel in aantal doordat troepen van de tegenstander naar hem overliepen. Op 20 maart hield hij zijn intocht in Parijs. Deze luidde De Honderd Dagen in, de laatste periode van napoleontische heerschappij. Deze regeerperiode eindigde na de Slag bij Waterloo op 28 juni 1815 met het herstel van het koningschap in Frankrijk.

10.1 Verbanning naar Sint-Helena

Napoleon keerde op 21 juni van het slagveld naar Parijs terug. Na enige weken van werkloos wachten op het landgoed Malmaison gaf hij zich over aan de Engelsen. Hij werd veroordeeld tot deportatie naar het eiland Sint-Helena. Daar kwam hij op 16 oktober 1815 aan en na bijna zes jaren van ballingschap overleed hij er aan maagkanker. Aan zijn laatste wil om in Parijs begraven te worden is door koning Louis-Philippe voldaan: op 15 december 1840 werd zijn stoffelijk overschot bijgezet in de Dôme des Invalides.

11. De betekenis van Napoleon

Hoewel er geen discussie bestaat over de uiterst belangrijke rol van Napoleon in de geschiedenis, zal zijn karakteristiek zich wel altijd blijven bewegen tussen uitersten van bewondering en verachting. Romantische literatoren als Alessandro Manzoni en George Gordon Byron hebben hem als een held vereeuwigd, maar bij de geschiedschrijvers, ook van Frankrijk, wisselt het oordeel sterk. Napoleons handelen werd bepaald door zowel de ideeën van de Franse Revolutie als door absolutistische neigingen, en ook door een grenzeloze machtsdrang. Hij heeft het lot van vrijwel alle volken van Europa meebepaald. Ondanks de terugkeer van de statenindeling van vóór de Revolutie (door het Congres van Wenen bepaald) heeft hij de wordende eenheid van Italië en Duitsland diep beïnvloed en ook op Polen en Egypte heeft hij stimulerend gewerkt. Hij streefde naar een eenwording van Europa, al heeft hij dit ideaal waarschijnlijk nooit gescheiden van zijn eigen Caesarendroom.