meteoriet

Introductie

meteoriet, object dat vanuit de ruimte rondom de Aarde daarop neervalt. Op sommige plaatsen op Aarde vindt men meteorietkraters, die door inslaande meteorieten zijn gevormd. Zeer grote lichamen kunnen nl. vrijwel ongeremd door de atmosfeer heen dringen en komen dan met grote kracht op het aardoppervlak neer.

Bekend is de val van een reusachtige meteoriet op 30 juli 1908 bij de Toengoeska, Siberië. Het ontbreken van restanten maakt deze val echter zeer raadselachtig en doet sommigen vermoeden dat het hier een komeetkern betrof. Duidelijker was de val van 12 febr. 1947 in het Sichote-Alingebergte in Siberië. De meteoriet viel op klaarlichte dag als een verblindende vuurbol. Russische expedities verzamelden een groot aantal brokstukken, bestaande uit nikkelijzer, en vonden zeer veel kraters in een elliptisch veld. Meteorieten vallen dikwijls in zwermen. Zo viel op 25 dec. 1965 een zwerm steenmeteorieten boven en rondom Barwell, in Zuid-Engeland. Op 26 april 1803 vielen bij l'Aigle, in Frankrijk, 2000 à 3000 meteorieten. Gemiddeld vallen er op een oppervlak ter grootte van Nederland zo'n vier meteorieten per jaar. In werkelijkheid zijn er in ons land slechts vier in 150 jaar gevonden (in 1840, 1843, 1925 en 1990), zodat het grootste deel van de meteorieten verloren gaat. Enkele meteorieten heeft men als fossiel in oude afzettingen teruggevonden.

1. Antarctische vondsten

In het zuidpoolgebied zijn grote aantallen meteorieten gevonden, waardoor onze kennis daarvan enorm is uitgebreid. Onderzoekers verzamelden meer dan 10 000 voornamelijk steenmeteorieten, die jarenlang in deze natuurlijke vrieskast geconserveerd lagen, maar door de ijsbewegingen aan het oppervlak komen. Van een tiental vertonen de mineralogische samenstelling, de mangaan–ijzer-verhouding en de samenstelling van de zuurstofisotopen een grote overeenkomst met die van de op de Maan verzamelde stenen. Men vermoedt dat ze van de Maan afkomstig zijn. Daarnaast zijn er stenen gevonden, waarvan de isotoopverhoudingen van krypton, argon en xenon precies overeenkomen met de meetresultaten van de Viking-ruimteschepen op Mars. Deze stenen zijn derhalve vermoedelijk afkomstig van Mars.

2. Soorten

Naar hun samenstelling worden de meteorieten verdeeld in steenmeteorieten (92%), steenijzers (1%) en ijzermeteorieten (7%). In sommige meteorieten zijn aminozuren gevonden, de bouwstenen van eiwitten, en in sommige verschillende vormen van koolstof, die afkomstig moet zijn van sterren.

2.1 Steenmeteorieten

De steenmeteorieten worden ook aërolieten genoemd en zijn onderverdeeld in chondrieten en achondrieten. Zij bevatten silicaten, vooral bronziet, enstatiet en olivien, voorts glas en een weinig metaal. De meerderheid bestaat uit chondrieten, die kleine harde korrels met meestal radiaal-vezelige structuur bevatten: chondren (mineraal-, glas- of metaalopeenhopingen) die in een kristallijn gesteente liggen. Ook bevatten chondrieten de zogeheten calcium- en aluminiumrijke inclusies (CAI’s). Deze zijn ongeveer 2 miljoen jaar ouder dan chondren en hebben een andere scheikundige samenstelling.

De achondrieten bevatten geen chondren en CAI’s. Beide soorten worden in allerlei klassen onderverdeeld. Steenmeteorieten bezitten een dunne zwarte smeltkorst en soms op hun oppervlak holten, die eruitzien alsof ze er met een vinger in gedrukt zijn.