Mars [astronomie]

Introductie

Mars [astronomie] (naar de Romeinse oorlogsgod, Mars), planeet, in afstand tot de zon volgend op de aarde, dus de vierde planeet van het zonnestelsel van de zon af gerekend, en eerste van de buitenplaneten. Mars is te herkennen aan zijn roodachtige kleur. Hierdoor en door zijn grote helderheid gedurende bepaalde korte perioden, en bovendien door zijn snelle en grillige schijnbare beweging tussen de sterren heeft deze planeet reeds de aandacht van de allereerste astronomische waarnemers getrokken.

1. Baan

Het vlak van de elliptische baan die Mars om de zon beschrijft, heeft een helling van 1°85′ ten opzichte van het vlak van de aardbaan. De excentriciteit van de Marsbaan bedraagt 0,093 en wordt in het zonnestelsel bij de planeten alleen door Mercurius en Pluto overtroffen. De halve grote as van de baan bedraagt 227,9 miljoen km, dat is ruim anderhalf maal de afstand van de aarde tot de zon. De grootste afstand tot de zon bedraagt 249,2 miljoen km, de kleinste 206,6 miljoen km. De afstand tot de aarde hangt af van de positie van beide planeten in hun respectieve banen; hij is het grootst bij conjunctie en het kleinst bij oppositie, het allerkleinst wanneer Mars bij een oppositie in zijn perihelium staat. Tijdens een ongunstige oppositie is deze afstand circa 100 miljoen km, maar bij een gunstige (zoals in het najaar van 2003) ruim 55,7 miljoen km. Dit is de kortste afstand waarop de aarde en Mars elkaar kunnen naderen. Gunstige opposities doen zich om de circa 16 jaar voor.

2. Omlooptijd

De omlooptijd van Mars in zijn baan om de zon bedraagt 686 d 23 h 30 min 41 s (siderische omlooptijd). De synodische omlooptijd (van oppositie tot oppositie) duurt gemiddeld 779,94 dagen. Mars doorloopt zijn baan met een gemiddelde snelheid van 24,13 km/s.

Om de ruim twee jaar (de synodische omlooptijd bedraagt twee jaar en vijftig dagen) bevindt Mars zich in oppositie met de zon en beschrijft dan teruglopend (retrograad) een lus tussen de sterren. Hij is gedurende deze terugloop steeds helderder dan anders. Om de 32 of 47 en vooral eens in de 79 jaar is zijn helderheid gedurende het teruglopen bijzonder opvallend.

3. Schijnbare helderheid

De grote verschillen in helderheid die Mars in de loop van de tijd vertoont, zijn een gevolg van de grote verschillen in afstand tot de aarde. De schijnbare helderheid ligt tussen +1,6^m bij conjunctie en –2,7^m bij de meest gunstige oppositie, een verschil van 4,3 magnituden. Dit is een verhouding 53 tussen de beide hoeveelheden licht. Bij een gunstige oppositie is Mars driemaal zo helder als Sirius en anderhalf maal zo helder als Jupiter en wordt hij aan de hemel, behalve door de zon en de maan, slechts door Venus in helderheid overtroffen.