Lenin, Vladimir Iljitsj

Introductie

Lenin, Vladimir Iljitsj, eigenlijk: Vladimir Iljitsj Oeljanov (Simbirsk, 22 april 1870 – Gorki, bij Moskou, 21 jan. 1924), Russisch revolutionair, stichter van de Sovjetstaat, van de Russische Communistische Partij en van de Komintern, marxistisch theoreticus.

1. Jeugd en scholing

Lenin was afkomstig uit een adellijk milieu. Zijn vader was gouvernementsinspecteur van onderwijs. Zijn oudste broer, Alexander, die hij zeer bewonderde, werd in 1887 terechtgesteld in verband met de voorbereiding van een aanslag op tsaar Alexander III, welke schokkende gebeurtenis grote indruk op hem maakte.

Na afloop van zijn gymnasiale opleiding ging hij rechten studeren te Kazan, maar werd al spoedig van de universiteit verwijderd wegens het deelnemen aan studentendemonstraties, waarna hij de volgende jaren voor zichzelf studeerde. Grote invloed op hem hadden de geschriften van de niet-marxistische radicaal Tsjernysjevski en de werken van Karl Marx en Plechanov. Hij werd toegelaten tot de examens in Sint-Petersburg en voltooide in 1891 de rechtenstudie, waarna hij werd toegelaten tot de balie van Samara, waar hij ook in een marxistische groep actief was.

2. Politieke activiteiten

Twee jaar later weer in Sint-Petersburg, voegde hij zich bij een sociaaldemocratische groepering, genaamd de ‘ouden’ (stariki), en voerde de praktijk van massale agitatie onder de arbeiders in. Op een eerste reis naar West-Europa in 1895 ontmoette hij vele vooraanstaande socialisten, onder wie Plechanov en Axelrod. Vervolgens werkte hij met Martov samen in de door hen opgerichte Bond voor de Bevrijding van de Arbeid. Zijn activiteiten bleven echter niet onopgemerkt en in december 1895 werd hij gearresteerd en van 1897 tot 1900 naar Siberië verbannen. Hier huwde hij met de eveneens in ballingschap gezonden Nadezjda Konstantinovna Kroepskaja, die verder zijn levensgezellin en trouwe medewerkster zou zijn.

Na afloop van zijn straftijd vertrok Lenin uit Rusland, werkte in Duitsland, Engeland en Zwitserland en stichtte met Martov en Potresov de Iskra (Vonk), een illegale revolutionaire krant voor Rusland. Na het conflict in de Russische Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (RSDAP) over de eisen die aan het lidmaatschap gesteld dienden te worden op het congres in Londen (1903), waar hij de fractie van de bolsjeviki (zie bolsjevisme) tegen de mensjeviki (zie mensjevisme) onder leiding van Martov aanvoerde, trad hij uit de redactie om een eigen blad, Vperjod (Voorwaarts), op te richten.

Na de revolutie van 1905 keerde Lenin terug naar Rusland. Onder zijn leiding propageerden de bolsjeviki het boycotten van de doema (volksvertegenwoordiging) en het voorbereiden van de gewapende opstand. Toen na de ontbinding van de tweede doema de reactie stevig het roer in handen nam, verliep de revolutionaire beweging. In afwachting van gunstiger tijden ging Lenin weer in ballingschap (1907). In de hierop volgende periode bestreed hij fel de zijns inziens rechtse tendensen en idealistische afwijkingen in de sociaaldemocratie, o.a. in zijn tijdschrift Proletarii, culminerend in de volledige breuk met de niet-bolsjevistische vleugel van de RSDAP op de partijconferentie te Praag (1912), waar ook de Pravda werd gesticht.

Vanuit Kraków leidde Lenin de partij, tot hij door het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog genoodzaakt werd zich weer in Zwitserland te vestigen. De oorlogsjaren brachten hem ernstige problemen: de communicatie met Rusland was slecht, er waren financiële zorgen en ideologisch stond hij geïsoleerd. Lenins ideeën over de oorlog, die hij zag als een imperialistische strijd die in een burgeroorlog omgezet moest worden, vonden weinig weerklank op de links-socialistische conferenties in Zimmerwald en Kienthal, waar hij ook de vorming van een nieuwe, Derde Internationale bepleitte.

3. Revolutiejaar

Onmiddellijk na de Februarirevolutie (zie Russische Revolutie) trachtte hij in Petrograd te komen, wat hem ten slotte lukte met hulp van de Duitse regering, die hem en andere radicale Russische emigrés een vrije doortocht door Duitsland toestond. Op 16 april arriveerde hij in Petrograd. Onverwijld riep hij het proletariaat op tot strijd tegen de voorlopige Regering en in de fameuze Aprilthesen zette hij zijn actieprogramma uiteen, vervat in de leuzen: alle macht aan de sovjets; voor de vrede; voor de dictatuur van arbeiders en boeren. Voor de bolsjeviki hield het nieuwe programma een zodanige radicalisering in dat er aanvankelijk veel tegenstand was.

De Juliopstand, voortijdig begonnen en onvoldoende voorbereid, vond te weinig steun en mislukte, wat een ernstige tegenslag voor de bolsjeviki betekende. Zij werden aan vervolging blootgesteld en Lenin vluchtte naar Finland. Na de mislukte staatsgreep van Kornilov keerde het tij, zodat Lenin zich na zijn illegale terugkeer (20 oktober) de onmiddellijke gewapende opstand tot taak stelde en een resolutie hiertoe in de bolsjevistische partij wist door te zetten. Op 7 november (26 oktober oude stijl) vond de revolutie plaats, waarbij de sovjetstaat en de dictatuur van het proletariaat werden afgekondigd. Lenin nam de leiding van de regering op zich, welke functie hij tot zijn dood behield, slechts gecombineerd met het lidmaatschap van het Politburo van de partij.