Krimoorlog

1.3 Afkeer van Russische tirannie

Naast deze angsten voor Rusland heerste in het liberale Engeland een afkeer van Rusland vanwege zijn autocratische en tirannieke karakter. Feodale structuren waren er nog intact en minderheden en tegenstanders van de tsaar werden onderdrukt. Het feit dat de lijfeigenschap er nog niet was afgeschaft, bewees voor het Westen de achterlijkheid van Rusland. Maar tsaar Nicolaas I cultiveerde juist de positie van Rusland als behoeder van de oude orde. Hij hamerde op ‘autocratie, orthodoxie en nationaliteit’.

1.4 Rol van Napoleon III

Ook de persoon van de Franse heerser, Napoleon III, was een factor van belang in de aanloop naar de oorlog. Het handelen van dit neefje van Napoleon Bonaparte, dat president van de tweede Franse Republiek was geweest en zich in 1852 na het verstrijken van zijn ambtstermijn tot keizer had laten maken, werd gekenmerkt door eerzucht. Hij was nieuw onder de Europese vorsten en verlangde naar internationaal prestige, in de vorm van een overwinning in een oorlog. Die zou Frankrijk, dat in zijn macht was beknot na de val van Napoleon I in 1815, weer een vooraanstaande speler op het Europese toneel maken. Napoleon III wilde een bondgenootschap sluiten met Engeland, omdat hij met dat land zeker geen oorlog wilde. Met Engelse steun zou echter de strijd met Rusland aangebonden kunnen worden. Die moest voor hem ook zorgen voor binnenlands politiek gewin.

1.5 Directe aanleiding tot de Krimoorlog

In januari 1853 eiste tsaar Nicolaas I de protectie over alle christenen in het Turkse Rijk op en ook over de heilige plaatsen in Palestina, dat in die tijd tot het Turkse Rijk behoorde. De eis van de tsaar sloot aan bij het conflict tussen rooms-katholieke en Grieks-orthodoxe monniken over wie het beheer over de heilige plaatsen in en rond Jeruzalem kreeg (de Geboortekerk in Bethlehem en de Heilige Grafkerk in Jeruzalem). Op aandringen van Napoleon III vertrouwde de Turkse sultan, de zestienjarige Abdoel Medjid (1839-1861), de sleutels van de heilige plaatsen toe aan rooms-katholieke geestelijken. De sultan erkende de Franse keizer ook als de beschermheer van de rooms-katholieke onderdanen van het Osmaanse Rijk. Dit was onacceptabel voor Rusland, vanwege de verbondenheid tussen de Russisch-orthodoxe en de Grieks-orthodoxe kerk. Op 14 juni 1853 overschreden de tsaristische legers de rivier de Proet en bezetten de Turkse vazalstaten Moldavië en Walachije. Oostenrijk, Pruisen, Engeland en Frankrijk vroegen om terugtrekking van de troepen, maar Nicolaas weigerde. Op 4 oktober 1853 verklaarde de sultan Rusland de oorlog.

2. Het verloop van de oorlog

2.1 Bloedbad van Sinope

De Russen vielen op de Balkan de Turkse stellingen aan en vernietigden in november 1853 in enkele uren tijd de Turkse vloot bij Sinope, een Turkse stad aan de Zwarte Zee. Daarbij vielen drieduizend Turkse doden. In Frankrijk en vooral Engeland zorgde dit ‘bloedbad van Sinope’ voor een fel anti-Russische stemming. Deze werd gevoed door de sensationele berichtgeving in de kranten. Die konden door de industrialisatie juist in deze periode in grote aantallen op de markt worden gebracht en waren belangrijk in het vormen van de publieke opinie. In de Britse politiek kregen de oorlogshitsers daardoor de wind in de zeilen.

2.2 Groot-Brittannië en Frankrijk verklaren Rusland de oorlog

Groot-Brittannië en Frankrijk hadden al eerder hun oorlogsschepen naar de Turkse wateren gestuurd. Zij lieten ze nu de Zwarte Zee binnenvaren om Rusland onder druk te zetten en een aanval op Constantinopel te voorkomen. Omdat de tsaar echter van geen toegeven wilde weten, verklaarden de beide westerse mogendheden hem op 27 maart 1854 de oorlog en sloten een bondgenootschap. Via Gallipoli rukte in mei een 70 000 man sterk Frans-Brits expeditieleger op naar Varna, een andere Turkse stad aan de Zwarte Zee.