Krimoorlog

Introductie

Krimoorlog, oorlog tussen Rusland en Turkije, van 1853 tot 1856. Frankrijk, Groot-Brittannië, Oostenrijk en het koninkrijk Sardinië steunden Turkije, waardoor de Krimoorlog het karakter kreeg van een Europees conflict. Er werd gevochten in de Oostzee, de Noordelijke IJszee, de Stille Oceaan, op de Balkan en op de Kaukasus, maar het belangrijkste strijdtoneel was de Krim, het schiereiland in de Zwarte Zee dat sinds 1774 in handen was van de Russen.

De Krimoorlog was de eerste oorlog tussen de grote Europese mogendheden na de coalitieoorlogen en de val van Napoleon Bonaparte. In de veertig jaren tussen de Slag bij Waterloo en de Krimoorlog had de verdeling van Europa door het Congres van Wenen ervoor gezorgd dat conflicten niet escaleerden. De Krimoorlog was het eerste en enige gewapende conflict van westerse mogendheden tegen Rusland, en de eerste oorlog waarin Engeland en Frankrijk bondgenoten waren. De oorlog is verder onder meer van belang omdat het de eerste oorlog was die van dichtbij door journalisten werd gevolgd, en de eerste die op foto’s werd vastgelegd. De Krimoorlog is vooral de Britten verder bijgebleven door de mythes rond verpleegster Florence Nightingale.

1. Oorzaak en aanleiding

De diepere oorzaak voor de Krimoorlog lag in de zwakte van het Turkse Rijk, het Russische voornemen daarvan te profiteren, en de angst van de overige mogendheden voor dit Russische voornemen. Het verval van het Turkse of Osmaanse Rijk en het daardoor dreigende machtsvacuüm, de Oosterse kwestie genoemd, hield de Europese gemoederen al langer bezig. Het zou gemakkelijk kunnen leiden tot het doorbreken van het machtsevenwicht. Daarbij werd vooral Rusland met veel wantrouwen bekeken.

1.1 Ambities van Rusland

Rusland aasde al langer op de Turkse bezittingen in de Kaukasus en op de Balkan en wilde een uitgang naar de Middellandse Zee. Tsaar Nicolaas I benaderde Engeland in januari 1853 om plannen te smeden om het Turkse Rijk, ‘de zieke man aan de Bosporus’, onderling te verdelen wanneer het nog verder zou verzwakken. Dit plan ontmoette echter een volstrekte afwijzing door de Britse regering. Die zag er een bevestiging in van haar vrees dat Rusland het Europese machtsevenwicht wilde doorbreken.

1.2 Vrees voor Rusland

Ook Frankrijk en Engeland wilden het machtsevenwicht in stand houden en steunden daarom Turkije. Oostenrijk, dat sinds 1815 een belangrijke bondgenoot was van Rusland, keerde zich in de aanloop tot de Krimoorlog ook tegen Rusland. Oostenrijk vreesde de voorgenomen uitbreiding van de Russische macht op de Balkan, niet in de laatste plaats omdat Oostenrijk zelf plannen in die richting had.

Groot-Brittannië wilde koste wat kost voorkomen dat Rusland een machtspositie zou opbouwen in de Middellandse Zee. De Turkse hoofdstad Constantinopel mocht niet in Russische handen vallen. Ook wantrouwden de Britten het tsarenrijk omdat het met zijn Aziatische ambities een bedreiging kon vormen voor de verbinding met India en daarmee voor het hele Britse Empire. Ook Groot-Brittannië keerde zich dus tegen Rusland.