kasteel

De late 15de eeuw bracht, mede ten gevolge van de veranderde gevechtstechniek, de splitsing van de functies van het kasteel als woon- en wijkplaats; de ontwikkeling leidde enerzijds naar het landhuis, anderzijds naar het fort, bestaande uit aardwerken en onderkomens. Het dwangkasteel Vredenburg in Utrecht (1528–1529), gebouwd naar de plannen van Rombout II Keldermans, bezat wel zware kanonkelders in de hoektorens, maar vertoonde overigens – in principe – het geijkte type. In Frankrijk en Groot-Brittannië bereikten de architecten in het kasteelachtige landhuis bewonderenswaardige resultaten (Chambord aan de Loire, Castle Howard van architect John Vanbrugh in Yorkshire). De eerste golf in Nederland ontstond tijdens de eerste helft van de 17de eeuw langs de Utrechtse Vecht; een tweede impuls brak zich baan (met de mijlpaal 1672) na de vernielingen door de Fransen: Middachten in De Steeg, Amerongen.

De belangstelling in de 19de eeuw voor de middeleeuwen en hun vormentaal had tot gevolg dat niet alleen de 17de- en 18de-eeuwse landhuizen alsnog van torens werden voorzien, maar dat ook nieuw gebouwde landhuizen een weerbaar uiterlijk kregen om zodoende aanspraak te kunnen maken op de benaming kasteel.