joden

Introductie

joden, naam ontleend aan het Hebreeuws Jehoedi, waarmee oorspronkelijk een lid van de stam Juda (Jehoeda) werd aangeduid, vervolgens de bewoners van het Rijk Juda en nog later benaming voor allen die tot het volk Israël, dwz. tot de afstammelingen van Jakob (= Israël) behoorden. Jakob ontving de naam Israël nadat hij met de boodschapper Gods geworsteld had. Israël betekent: 'hij die met God worstelde' (Genesis 32:29 en 35:10). De bijbel gebruikt de term joden pas in de laatste boeken van het Oude Testament. Daarvoor werden de joden aangeduid als 'Kinderen Israëls'. De term jood (Grieks: Joudaios; Latijn: Judaeus) werd vooral in de Griekse en Romeinse diaspora gebruikt en had vaak een negatieve betekenis.

Volgens de joodse definitie is elk kind van een joodse moeder of van een moeder die tot het jodendom is overgegaan, of iemand die zelf officieel tot het jodendom is overgegaan, jood. Na de opkomst van het liberale of Reform-jodendom in de 19de eeuw bestaat over de acceptatie van proselieten onenigheid. Het orthodoxe jodendom erkent niet-joden die zich binnen de Reform tot jood hebben bekeerd, niet als zodanig. In 1977 nam het Israëlische parlement, de Knesset, een wet aan die bepaalde dat de goedkeuring van het Israëlische opperrabbinaat nodig is voor iedereen die in Israël tot het jodendom wil overgaan.

Voor de joodse godsdienst zie jodendom. Zie voor joodse taal en letterkunde Hebreeuwse taal en jiddisch. Zie ook joodse muziek.

1. Geschiedenis

1.1 Voor de ballingschap

De geschiedenis van de joden begint met het verhaal van de stamvader Abraham (aanvankelijk Abram) in Genesis 12. Abram emigreerde vanuit het Ur van de Chaldeeën naar het 'land dat God hem aanwees'. De leiding van de stam ging via Abrahams zoon Isaak, diens zoon Jakob (de aartsvaders = eerste vaders) naar Mozes, die de twaalf stammen – afstammend van de twaalf zonen van Jakob – uit Egypte voerde, waar zij waren toegelaten toen dit land beheerst werd door de stamverwante Hyksos (1730–1580 v.C.). Volgens het Exodus-verhaal was Mozes opgevoed aan het Egyptische hof en ervoer hij de binding met zijn volk pas laat. Zijn hem door God opgedragen doel, na de uittocht uit Egypte, was het terugbrengen van de twaalf stammen naar het aan de voorvaderen beloofde land. Om de idee van het verbond met God en de daaruit voortspruitende verbondsplichten tot werkelijkheid te maken, voerde hij het volk naar de 'Berg Gods' in de Sinaïwoestijn. Daar werd aan het joodse volk de thora gegeven. Veelvuldige moeilijkheden gedurende de woestijntocht verhinderden de stammen binnen een klein aantal jaren Kanaän binnen te trekken.

1.1.1 Intocht

De intocht vond plaats onder Mozes' opvolger Jozua. Deze veroverde delen van het land op de 'zeven volkeren', maar na zijn dood moesten de meeste stammen het hun toegevallen deel alleen, of in vereniging, heroveren. Deze verovering was een langdurig proces en er bleven Kanaänitische enclaves in het door de stammen veroverde gebied.

1.1.2 Periode der Richteren

De periode van de dood van Jozua tot aan de 'Koningen' heet de periode der Richteren, een benaming voor incidenteel optredende leiders, die door concentratie van de stammen en door het verlevendigen van de verbondsgedachte leiding gaven aan het verzet tegen de pogingen van de omringende volkeren de stammen te verdrijven of te overheersen. Deze toenemende concentratie maakte van de stammen een volk, dat vervolgens een koning wilde kiezen. De laatste richter, Samuël, willigde schoorvoetend het verlangen van het volk in. Zo werd Saul– uit de kleine stam Benjamin – de eerste koning. Na zijn dood werd door de stam Juda Sauls rivaal en schoonzoon David tot koning gekozen. Zeven jaar later werd David door het hele volk (alle stammen) als koning aanvaard.