Jeltsin, Boris

Introductie

Jeltsin, Boris, voluit: Boris Nikolajevitsj Jeltsin (Sverdlovsk [thans Jekaterinboerg] 1 febr. 1931 – Moskou, 23 april 2007), Sovjet-Russisch politicus.

Jeltsin maakte als partijfunctionaris carrière in Siberië, waar hij als partijsecretaris van Sverdlovsk door zijn voortvarend optreden, met name op het gebied van de stedenbouw (hij is ingenieur), een goede reputatie verwierf. Vrijwel onmiddellijk na zijn verkiezing tot partijleider riep Gorbatsjov Jeltsin naar de partijcentrale, en na het ontslag van zijn rivaal Grisjin zette hij de benoeming van Jeltsin tot partijsecretaris van Moskou door (oktober 1985), wat tevens betekende dat Jeltsin in het Politburo werd opgenomen.

1. Politburo

In Moskou trok Jeltsin als hervormer de aandacht door opzienbarende acties, die hem bij de bevolking zeer populair maakten, maar bij het partijapparaat, dat hem als een indringer beschouwde, kwaad bloed zetten.

Geconfronteerd met het verbeten verzet van behoudende functionarissen, die Gorbatsjovs hervormingsbeleid in Moskou openlijk saboteerden, raakte de temperamentvolle Jeltsin in conflict met de conservatieve leden van het Politburo, met name Ligatsjov. Toen hij bovendien Gorbatsjov halfslachtigheid verweet, werd zijn positie in de partijtop onhoudbaar. In 1987 werd hij ontslagen en moest genoegen nemen met de hiërarchisch veel lagere positie van vakminister in de sovjetregering.

2. Congres van Volksafgevaardigden

Hoewel zijn verhouding tot Gorbatsjov er niet beter op werd, maakte Jeltsin twee jaar later een opmerkelijke comeback bij de verkiezingen voor het Congres van Volksafgevaardigden, toen hij als onafhankelijke kandidaat in Moskou bijna 90% van de stemmen verwierf. Ondanks veel tegenwerking slaagde hij erin ook een zetel in de Opperste Sovjet te bemachtigen. Na de dood van Sacharov werd de radicale Jeltsin aanvoerder van de interregionale groep van afgevaardigden die het regeringsbeleid kritisch volgde. In mei 1990 werd Jeltsin in drie kiesrondes door het Congres van Volksafgevaardigden gekozen tot voorzitter, en daarmee de facto tot president van de RSFSR (zie Russische Federatie), de belangrijkste en volkrijkste sovjetrepubliek. Als zodanig streefde hij naar grotere zelfstandigheid van Rusland binnen de Sovjet-Unie. Op de 28ste partijdag van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie (11 juli 1990) kondigde Jeltsin zijn uittreding uit de partij aan.

3. President van de republiek Rusland

In juni 1991 werd hij in de eerste directe verkiezingen met 55% van de stemmen tot president van de republiek Rusland gekozen. Dat de staatsgreep van 19 augustus 1991, opgezet door conservatieve krachten tegen Gorbatsjov, al na drie dagen tot het verleden behoorde, was mede te danken aan het heldhaftig verzet van Jeltsin. Hij won hierdoor aan politiek prestige. Op 23 augustus ontzegde hij de Communistische Partij voorlopig alle activiteit op Russisch grondgebied. Hij dwong de hiertegen protesterende Gorbatsjov de sovjetregering te ontslaan. Op 28 augustus trad een overgangsregering onder Silajev aan.