Ives, Charles Edward

Ives, Charles Edward (Danbury, Conn., 20 okt. 1874 – New York 19 mei 1954), Amerikaans componist, zoon van de dirigent en muziekleraar George E. Ives, wiens brede muzikale oriëntatie en experimentele instelling hij erfde. In zijn jeugdjaren werkte hij als kerkorganist en van 1894 tot 1898 studeerde hij aan de Yale University muziek bij Horatio Parker. In 1906 begon hij een succesvolle carrière als leider van een mede door hem opgerichte verzekeringsmaatschappij. Zijn kantoorbetrekking stelde hem naar eigen zeggen in staat als kunstenaar onafhankelijk te blijven. Hoewel er voor het componeren weinig tijd overbleef, was zijn productiviteit zeer groot. Na 1926 heeft hij echter geen nieuwe werken meer voltooid.

Ives begon al vroeg met muzikale verkenningen buiten het conventionele idioom. In een reeks psalmzettingen uit 1894 treft men polytonaliteit, enhemitoniek en allerlei vormen van dissonerend contrapunt aan. Hij kwam later tot een atonale schrijfwijze (zie atonaliteit) en een vergaande differentiatie van metriek en ritmiek, onkundig van soortgelijke ontwikkelingen die terzelfder tijd in Europa plaatsvonden. Tevens experimenteerde hij met kwarttonen (Three quarter-tone pieces voor 2 piano's, 1923–1924). Anderzijds keerde hij voortdurend terug naar traditionele Amerikaanse bronnen: de populaire melodieën, gospelliederen, circus- en marsmuziek die hij uit zijn jeugd kende en die hij in zijn muziek citeerde. Ives was in het bijzonder geïnteresseerd in een muziek die is opgebouwd uit onderling sterk contrasterende lagen. In The unanswered question (1906) – zijn beroemdste werk – spelen twee ruimtelijk gescheiden instrumentale groepen tegen elkaar in. De vierde symfonie (1909–1916) vormt een immens toneel waarop allerlei stijlen en genres – zowel de ‘hogere’ als de ‘lagere’ – met elkaar worden geconfronteerd. Ives' voorkeur voor collage-achtige structuren kwam voort uit een levensbeschouwelijke overtuiging die sterk was beïnvloed door het transcendentalisme van R.W. Emerson. Hij zag zijn muziek als een afspiegeling van de dagelijkse werkelijkheid: met een grote verscheidenheid aan elementen die evenwel samenvloeien in een hogere, spirituele eenheid. De muzikale carrière van Ives was weinig succesvol, hoewel enkelen, zoals de componist Henry Cowell, zich voor hem hebben ingezet. Pas tegen het einde van zijn leven groeide de waardering voor zijn werk. In 1947 werd hem de Pulitzer Prize toegekend voor zijn derde symfonie (The camp meeting, 1904). Na 1960 kwam de erkenning wereldwijd op gang, o.m. door de invloed van Leonard Bernstein. Met zijn muzikale vernieuwingen heeft Ives zich een plaats verworven naast pioniers van de 20ste-eeuwse muziek als Arnold Schönberg en Webern, dit ondanks het feit dat een exacte datering van zijn werken soms niet mogelijk is als gevolg van veranderingen die hij daarin later heeft aangebracht.

WERK: (behalve de genoemde): Orkest: symfonieën nrs. 1 (1895–1898) en 2 (1900–1902); Central park in the dark (1906); Emerson overture (1907; piano en ork.); Decoration day (1912); The fourth of July (1911–1913); First orchestral set: A New England symphony, ‘Three places in New England' (vermoed. 1908–1914); Second orchestral set (1909–1915); Tone roads nrs. 1 (1911), 2 (1911–1919) en 3 (1915); Third orchestral set (onvoltooid; 1919–1926). – Kamermuziek: From the steeples and the mountains (vermoed. 1901–1902; trompet, trombone, slagw.); vioolsonates nrs. 1 (1902–1908), 2 (1907–1910), 3 (vermoed. 1913–1914) en 4 (‘Children's day at the camp meeting’, vermoed. 1906–1916); strijkkwartetten nrs. 1 (‘From the salvation army’, 1896) en 2 (1907–1913); Largo risoluto nr. 1, ‘as to the law of diminishing returns’ en 2, ‘a shadow made – a silhouette (1906; pianokwintet). – Piano: Three-page sonata (1905); sonates nrs. 1 (1901–1909) en 2 (1911–1915). – Vocaal: The celestial country (1898–1899; koor en instr. ensemble); voorts: psalmen, hymnen, ca. 185 liederen. – Geschriften: Essays before a sonata and other writings by Charles Ives (waarbij Postface to 114 songs en Some ‘quarter-tone’ impressions), bew. H. Boatwright (1964); Memos, uitg. d. J. Kirkpatrick (1973).