Israël [land]

4.8 Verkeer

De verkeerswegen die Eilat met Haifa verbinden, vormen een behoorlijke wegverbinding tussen de Rode Zee en de Middellandse Zee. Het wegennet omvat ruim 12 980 km. Er bestaat een aantal spoorlijnen (totale lengte 1275 km), maar de dichtheid is gering. Van belang voor de ontsluiting van de Negev is de spoorlijn zuidwaarts vanuit Beersjeba naar Eilat. Aangezien de spoorwegen echter zeer gevoelig zijn voor aanslagen, worden maar weinig goederen en personen per trein vervoerd. Het openbaar personenvervoer vindt vnl. plaats door middel van bussen. De exploitatie geschiedt uitsluitend door coöperaties, waarvan de chauffeurs aandeelhouders zijn. Veel gebruik wordt gemaakt van de sjeroet-taxi's, collectieve taxi's, waarin men slechts voor de eigen zitplaats betaalt. Opvallend kenmerk in de infrastructuur van de Bezette Gebieden is het netwerk van Israëlische wegen. Deze zijn niet toegankelijk voor Palestijnse bewoners en vormen een soort corridors tussen de verschillende joodse nederzettingen en het Israëlische grondgebied.

De Israëlische handelsvloot telde in 1993 59 schepen.

De grootste scheepvaartmaatschappij is de Zim; andere zijn de El-Jam en de Maritime Fruit Carriers. Ze zijn tot stand gekomen met steun van de regering en de Histadroet. Lange tijd beschikte Israël slechts over één moderne zeehaven, nl. Haifa (in 1989 60% van alle overslag). De verouderde haven van Jaffa-Tel Aviv is gesloten; in Asjdod, 30 km ten zuiden van Tel Aviv, is in 1965 een tweede Middellandse-Zeehaven gebouwd. In datzelfde jaar kwam ook de nieuwe zeehaven van Eilat tot stand. De internationale luchthaven is Ben Goerion in Lydda (Lod) bij Tel Aviv. De Israëlische luchtvaartmaatschappij El Al onderhoudt vandaar luchtverbindingen met vier continenten. Ook buitenlandse luchtvaartmaatschappijen vliegen regelmatig op Ben Goerion. De overige (zeven) Israëlische vliegvelden hebben alleen betekenis voor het binnenlandse verkeer, verzorgd door de luchtvaartmaatschappij Arkia.

4.9 Economie in de Bezette Gebieden

De Palestijnse economie in de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook is sterk afhankelijk van Israël. In de jaren negentig was ruim 80% van de import afkomstig uit Israël en exporteerde de Palestijnse economie eveneens ruim 80% van de totale export naar Israël. Palestijnse arbeiders in Israël dragen voor ruim een kwart bij aan het bruto nationaal product doordat zij een deel van hun loon overmaken naar familieleden in de Palestijnse gebieden.

Kenmerk van de Palestijnse economie is de kleinschalige landbouw en productie (olijven, citrusvruchten). De economie is sterk afhankelijk van import. De Palestijnse economie is vooral kwetsbaar door de veiligheidspolitiek van Israël. Het sluiten van de grenzen door Israël belemmert een vrij personen- en goederenverkeer, dat desastreuze gevolgen voor de Palestijnse economie heeft. Ook heeft de Palestijnse economie te kampen met de barrières die Israël oplegt aan buitenlandse investeringen.

In veel opzichten vertoont de Palestijnse economie kenmerken van een ontwikkelingsland: slecht functionerende overheidsdiensten, weinig ontwikkelde infrastructuur, onduidelijke belastingwetgeving en gebrek aan een goed functionerend banksysteem. Aan de andere kant is de Palestijnse bevolking hoog opgeleid en zijn er veel geschoolde arbeidskrachten.

De tweede Intifadah die in september 2000 uitbrak had een desastreuze uitwerking op de Palestijnse economie. De vernietiging van de infrastructuur van de Palestijnse Nationale Autoriteit betekende een economie zonder staat. Ruim 700 000 Palestijnen stonden onder huisarrest in de Westelijke Jordaanoever. Internationale hulporganisaties stelden dat de onbereikbaarheid van Palestijnse steden en dorpen de voedselvoorziening en de medische zorg (bevallingen) dramatisch verslechterden. Volgens een rapport van USAID was 30% van de Palestijnse bevolking afhankelijk van voedseldistributie en raakten vooral kinderen chronisch ondervoed. Deze feiten kwamen bovenop alarmerende cijfers van maart 2002 van de Wereldbank over de Palestijnse economie. De Wereldbank becijferde dat de werkloosheid opliep tot 26%. Andere instanties,zoals Oxfam beraamde een werkloosheidscijfer van 60%. Het deel van de bevolking dat onder de armoedegrens van 2 dollar per persoon leefde, bedroeg tussen de 45 en 50%. De Wereldbank waarschuwde voor een volledige ineenstorting van de Palestijnse economie als de afsluiting nog langer zou voortduren.

5. Toeristische gegevens

Israël is een internationaal pelgrimsoord en toeristenland. Het bezit heilige plaatsen voor verschillende godsdiensten, historische plaatsen, talrijke archeologische vindplaatsen, natuurschoon en badplaatsen. De belangrijkste bezienswaardigheden zijn te vinden in of bij: Jeruzalem, Akko, Bet Sjean, Bet Sjeariem, Caesarea (Palestinae), de Dode Zee, Haifa, Lod, de berg Masada bij Arad, Megiddo, Nazareth, de Negev, Ramla, Tel Aviv-Jaffa, Tiberias en het Jam Kinneret. Aan dit meer liggen interessante ruïnes: ten zuiden van Tiberias: Hammath (mozaïekvloer van 2de-eeuwse synagoge); ten noordoosten van Ginnosar: in Tabga, aan de voet van de Berg der Zaligsprekingen, overblijfselen van de Kerk van de Vermenigvuldiging (5de-eeuwse Byzantijnse mozaïekvloer); verder naar het noordoosten de deels gerestaureerde resten van de befaamde synagoge van Kapernaüm of Kafarnaüm (2de eeuw); en aan de zuidpunt de Kanaänitische en Romeinse ruïnes te Deganja (de oudste, in 1909 gestichte kibboets).

In Noord-Israël zijn verder bezienswaardig: de goed bewaard gebleven resten van de synagoge in Kefar Bar’am (2de–3de eeuw), de mozaïekvloer van de 6de-eeuwse synagoge in Bet Alfa met meer naar het oosten Bet Sean met prachtige mozaïeken en resten van in de jaren tachtig opgegraven Romeinse en Byzantijnse bouwresten, de kruisvaarderskastelen te Belvoir bij Gesher (gerestaureerd) en bij Naharija; de opgravingen vanaf het 2de millennium v.C. tot de Makkabeeïsche tijd in Tell Gezer bij Gezer (o.a. watertunnels uit ca. 1500 v.C.); voorts uit de bijbel bekende plaatsen zoals de berg Tabor (ten oosten van Nazareth) die een schitterend uitzicht biedt op de Vlakte van Jizreël; het kunstenaarsdorp met galeries En Hod op de berg Karmel, de kunstenaarswijk en de oude synagoges (ca. 16de eeuw) in Zefat; het museum voor moderne kunst in Netanja; de witte rotsen bij Rosj Hanikra met hun vele grotten vlak bij zee.

In Midden- en Zuid-Israël zijn voorts van toeristische betekenis: het natuurreservaat bij En Gedi; de woestijn Negev met centrum Beersjeba (bedoeïenenmarkt) en in de omgeving de opgegraven Byzantijnse-Nabateeïsche steden Avdat, Sjivta en Madaba (alle ca. 6de eeuw). Interessant is de badplaats Eilat met koraaleilanden en het zeeobservatorium voor de kust, met een museum voor moderne kunst en een zeemuseum, en een spectaculair omliggend woestijnlandschap met het dierenreservaat Hai Bar. In Zuidwest-Israël vindt men in de badplaats Asjkelon een park met oudheidkundige vondsten en o.a. een beschilderde Romeinse grafkelder, bij de kibboets Nirim resten van een 5de–6de-eeuwse synagoge (mozaïekvloer), bij de badplaats Herzlija een kruisvaarderskasteel, en in de kibboets Jad Mordechay een museum gewijd aan de uitroeiing van de joden in de Tweede Wereldoorlog.

Vanuit Israël worden ook veelal de in de Palestijnse gebieden gelegen steden Betlehem en Jericho bezocht en voorts Chirbet Qumran bij Bet Ha’Arava waar de Dode-Zeerollen zijn gevonden en opgravingen zijn verricht in wat misschien een vroeger woongebied van de Essenen is geweest.

6. Geschiedenis

6.1 Ontstaan

Op 15 mei 1948 riep David Ben Goerion in Palestina de staat Israël uit, waarmee een einde kwam aan het 26 jaar oude Britse mandaat over Palestina. Door de activiteiten van het zionisme was de oorspronkelijke joodse gemeenschap sterk gegroeid. Deze groei van de Jisjoev, zoals de joodse gemeenschap in Palestina voor 1948 heet, vertaalde zich in het aankopen van grond en het verdringen van Palestijnse boeren. Dit conflict om grond is de kern van het Palestijns-Israëlisch conflict, dat zich in vele ideologische gedaanten presenteerde (zie ook joden). Als oplossing van het aldus ontstane conflict stelde een Britse onderzoekscommissie in 1937 voor het land te verdelen in een joodse en een Arabische staat en een internationaal district. Alhoewel de Britse regering het plan verwierp, bleven de joden aandringen op de oprichting van een joodse staat, vooral onder de invloed van de catastrofe die hen in de Tweede Wereldoorlog trof (zie holocaust). Toen de naoorlogse regering van Groot-Brittannië de joodse eisen tot immigratie weigerde in te willigen, ontstond er een opstand, die haar ten slotte dwong het probleem aan de Verenigde Naties voor te leggen. Een commissie namens de Verenigde Naties beval opnieuw een deling van Palestina aan en dit plan werd op 29 november 1947 door de Assemblée aangenomen. Onmiddellijk ontstond er een burgeroorlog tussen Arabieren en joden, waarbij de laatsten na aanvankelijke tegenslagen en grote verliezen, de overhand begonnen te krijgen. Onder de indruk van het bloedige conflict en de tegenwerking van Groot-Brittannië wilden de Verenigde Naties het delingsbesluit ongedaan maken, maar het inmiddels gevormde Voorlopige Bestuur van de joodse gemeenschap, die 600 000 zielen telde, riep op 14 mei 1948 de joodse staat Israël uit.

6.2 Israëlisch-Arabische Oorlog

De laatste Britse troepen verlieten op 15 mei het land en op dezelfde dag vielen zeven Arabische staten Israël aan. Het Israëlische leger, geformeerd uit de reeds bestaande verzetsorganisaties, waarvan de Hagana de belangrijkste was, wist vrijwel alle door joden bewoonde gebieden en een groot deel van de gemengde steden te behouden of te veroveren. Met een onderbreking van een maand duurden de gevechten voort tot begin 1949, toen er onder bemiddeling van de VN wapenstilstandsverdragen werden gesloten op het eiland Rhodos, met Egypte, Libanon, Jordanië en Syrië. Israël had inmiddels een groter gebied veroverd dan het bij de oorspronkelijke verdeling was toegewezen. Driekwart miljoen Palestijnen waren uit het voormalige Palestina gevlucht of door Israëlische troepen de grens overgezet. Zij waren gedwongen zich te vestigen in vluchtelingenkampen in Jordanië (inclusief voor 1967 de Westelijke Jordaanoever), Libanon en de door Egypte ingelijfde Gazastrook. De jonge Israëlische staat werd geconfronteerd met een Arabische economische boycot en het sluiten van waterwegen voor Israëlische schepen.