Israël [land]

1.4 Dierenwereld

In historische tijd is de soortenrijkdom sterk verminderd, mede doordat de bossen door velerlei oorzaken (o.m. erosie als gevolg van onoordeelkundig rooien) vrijwel geheel zijn verdwenen en pas in recente tijd opnieuw worden aangeplant. De panter komt nog in zeer kleine aantallen voor, evenals de Syrische bruine beer. Van de andere recente soorten zijn te noemen de gestreepte hyena, de gewone jakhals, de gewone ichneumon of faraorat, een egel, een klipdas (in de Statenbijbel als konijntje aangeduid) en een blinde muis (Spalax microphthalmus). Tot de ca. 400 soorten tellende vogelwereld behoren o.m. de raaf, de kerkuil, de vale gier, de witte kwikstaart, een mus (Passer biblicus), patrijzen en kwartels, de kokmeeuw en de gewone pelikaan. Onder de ongewervelde dieren zijn vooral de insecten en woestijnslakken opvallend.

In de Negev-woestijn is het Hai-Barreservaat voor de bijbelse fauna (die men reeds eerder in de diergaarde van Tel Aviv had doen herleven) ingericht, o.m. door import van onagers, Arabische oryxen (een antilopesoort die wel als eenhoorn werd aangeduid) en struisvogels. In dit reservaat leven nog karakals, jakhalzen en wolven.

2. Bevolking

2.1 Samenstelling en spreiding

Israël telde in 2003 (incl. de geannexeerde Golanhoogvlakte) 6,4 miljoen inwoners, van wie 77,2% joden en 17,5% Palestijnen (1,2 miljoen). Oost-Jeruzalem telde 177 000 Israëlische inwoners (schatting 2003). De Westelijke Jordaanoever telde 2 163 667 inwoners (schatting juli 2002), van wie 187 000 joodse kolonisten. In Gaza woonden toot 2006 bijna 7000 joodse kolonisten op een bevolking van ruim 1,2 miljoen Palestijnen. De Israëlische bevolking is zeer ongelijk over het land verspreid: in het district Noord, ten noorden van Haifa, en in het district Zuid, ten zuiden van Jeruzalem, – tezamen 85% van de totale oppervlakte van het land – woont slechts ca. 27% van de totale bevolking. Israël is een van de meest geürbaniseerde staten ter wereld: ruim 92% van de bevolking woont in de steden. De Palestijnen wonen voor het merendeel op het platteland en in de steden van de door Israël bezette gebieden. Het aantal bewoners van de collectieve kibboets, in 1948 aanzienlijk groter dan dat van de coöperatieve mosjaviem, is sedertdien verschoven ten gunste van de mosjaviem.

De groei van de joodse bevolking in Israël is uitzonderlijk groot geweest. In de periode van 1948 tot 1980 was sprake van een toeneming van ruim 300%. Tot het begin van de jaren zeventig was dit in hoofdzaak een gevolg van de enorme immigratie. Nadien is de immigratie sterk verminderd (in 1987 overtrof het aantal emigranten dat van de immigranten). In 2002 bedroeg de netto migratie ruim 2‰. Vanaf het begin van de jaren negentig immigreerden grote getalen joden uit de Sovjet-Unie. De samenstelling van de joodse bevolking is zeer bont. Naar de herkomst zijn grosso modo acht groepen te onderscheiden: a. Een nogal heterogene categorie van joodse bewoners van Palestina van vóór de moderne immigratie (aliya). In 1882, het jaar waarin men de moderne joodse emigratie naar Palestina gewoonlijk laat beginnen, woonden er ca. 24 000 joden in Erets Jisraël. b. De ca. 150 000 joden die in vier golven tussen 1882 en 1931 het land als kolonisten binnenkwamen, zijn vooral uit Oost-Europese landen afkomstig. c. Een aantal van meer dan 300 000 joden uit Midden-Europa, m.n. Duitsland en de door Duitsland bezette gebieden, die in de jaren dertig en veertig hun geboorteland ontvluchtten. d. De joden die in de periode 1945–1948 het land legaal of illegaal binnenkwamen, overwegend joden die aan de nazi-vervolgingen waren ontkomen of ze (in concentratiekampen) hadden overleefd. e. De honderdduizenden joden van na 1948 die uit Irak, Jemen en Noord-Afrika het land binnenstroomden, in de jaren tachtig ook uit Iran en Ethiopië (de Falasha’s). f. De Sabra's, de in Israël geboren joden (inmiddels veruit de meerderheid van de bevolking). g. Oost-Europese immigranten van na 1957, vooral veel uit de Sovjet-Unie na 1989. h. Zionisten uit de Europese landen, Noord- en Zuid-Amerika, Zuid-Afrika en Australië.

Het geboorteoverschot bedroeg in 2002 12,5‰ (geboortecijfer 18,9‰, sterftecijfer 6,2‰). Het geboortecijfer van de Palestijnse bevolking in Israël is groter dan dat van de joodse bevolkingsgroep, terwijl de sterftecijfers vrijwel gelijk zijn.

2.2 Taal

Er zijn twee officiële talen: het (modern) Hebreeuws en het Arabisch. Het modern Hebreeuws (ook wel Ivriet genoemd) wordt door vrijwel de gehele joodse bevolking gesproken. Een aantal groepen immigranten heeft daarnaast hun taal van herkomst behouden.

2.3 Religie

Van de bevolking is 77,2% joods, 15,2% moslim, 2,1% christen; 1,7% van de bevolking zijn druzen.

Het openbare leven in Israël wordt gedomineerd door de joodse godsdienst (zie jodendom). De sabbatsrust wordt verzekerd door de wetgeving, aangevuld door plaatselijke regelingen. De traditioneel orthodoxe opvatting van de thora met zijn ‘248 geboden en 365 verboden’ vormt een bron van moeilijkheden voor het openbare leven in de moderne tijd. Dat een orthodoxe minderheid van hooguit 30% van de joodse bevolking in zo sterke mate haar inzichten heeft kunnen doen prevaleren, heeft verschillende oorzaken.

Een groot aantal joden dat zelf weinig of niet godsdienstig is, vindt dat de joodse godsdienstige tradities in het openbare leven moeten worden gehandhaafd. Verder zou wijziging van de religieuze instituties consequenties met zich brengen voor de islamitische en christelijke bevolking. Voorts zijn de religieuze (politieke) partijen coalitiepartners in de regering, die overwegend slechts wensen hebben op het gebied van de godsdienst, het onderwijs en de cultuur. In de jaren negentig traden de tegenstellingen tussen orthodoxe joden en seculiere joden scherper naar buiten. In 1998 kwam het tot grote demonstraties van orthodoxe joden, die pleitten voor de vestiging van een religieus-joodse staat. Deze demonstraties riepen tegendemonstraties op van seculiere Israeli’s die betoogden voor een seculiere rechtsstaat.

Het Opperrabbinaat bestaat uit een Asjkenazische en een Sefardische opperrabbijn. De liberale joden genieten, althans in theorie, dezelfde faciliteiten als andere godsdienstige groepen bij de bouw van synagogen, maar hun rabbijnen worden nog altijd niet als zodanig erkend. Daarnaast bestaan er zeer kleine gemeenschappen Samaritanen en Karaïeten.

De Arabische bevolking belijdt overwegend de islamitische godsdienst. De Druzen hebben sedert 1957 eveneens de status van autonome religieuze gemeenschap (zie verder joden).

3. Bestuur en samenleving

3.1 Staatsinrichting

Israël heeft geen geschreven constitutie, omdat de orthodoxe en vrijzinnige stromingen niet tot overeenstemming konden komen over principiële punten. In 1950 heeft de Knesset, het Israëlische parlement, besloten van tijd tot tijd zgn. fundamentele wetten aan te nemen, die tezamen de plaats van een grondwet moeten innemen.

De republiek Israël is een parlementaire democratie. Als haar staatshoofd fungeert een president. De uitvoerende macht berust bij de premier en de andere ministers, die samen de regering vormen; zij behoeven het vertrouwen van het parlement, de Knesset. De Knesset (120 leden) bezit wetgevende macht en wordt gekozen voor vier jaar, volgens een systeem van evenredig, direct en geheim kiesrecht, door alle staatsburgers die de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt. Er is een kiesdrempel van 1%, waardoor de kleine, religieuze partijen onevenredig veel invloed hebben. De president, door de Knesset bij geheime stemming voor een periode van vijf jaar gekozen, benoemt de kabinetsformateur na consultatie van de vertegenwoordigers van de partijfracties in de Knesset. Sinds 1996 wordt de premier rechtstreeks gekozen. De leden van de rechterlijke macht worden door de president voor het leven benoemd op voordracht van een commissie waarin het Hoge Gerechtshof, de regering, het parlement en de balie vertegenwoordigd zijn. Voor leden van de religieuze rechtbanken – ook zij zijn staatsambtenaren – geldt een soortgelijke procedure. De ‘State Comptroller’ (ombudsman) wordt eveneens door de president benoemd, en wel op voordracht van een commissie van de Knesset; hij heeft een ambtsperiode van vijf jaar. Hij is verantwoordelijk tegenover de Knesset en niet tegenover de regering.