Israël [land]

Introductie

Israël [land] (officieel: Medinat Jisraeel, [Ivriet], Dawlat Isra'il [Arabisch], = Staat van Israël), republiek in Voor-Azië, officieel 21 946 vierkante kilometer (1998 reëel) (volgens de grenzen van 1949, dus exclusief de bezette gebieden en de Palestijnse Autonome Gebieden – Westelijke Jordaanoever, Gazastrook en Golanhoogte: tezamen 7375 km²), met 6 500 389 inwoners (2008 schatting); 320 personen per vierkante kilometer (2008 schatting). De hoofdstad is Jeruzalem (hoewel de diplomatieke vertegenwoordigingen van vrijwel alle landen in Tel Aviv zijn gevestigd). Munteenheid is de sjekel, verdeeld in 100 agorot. De nationale feestdag wordt gevierd op de 5de Ijar, Onafhankelijkheidsdag (Jom Ha’azmaoet); het land riep op 14 mei 1948 de onafhankelijkheid uit; de viering van deze datum kan volgens de joodse maankalender in april of mei vallen. De internetlandcode (TLD) is il.

Israël werd direct na oprichting in 1948 aangevallen door zijn Arabische buurlanden. Er volgden oorlogen in 1948, 1956, 1967, 1973, 1982 en 2006 en twee Palestijnse opstanden (1987-1993 en 2000-2005). Tijdens de Zesdaagse Oorlog in 1967 veroverde Israël de Golanhoogvlakte, de Westelijke Jordaanoever, de Gazastrook en de Sinaï op respectievelijk Syrië, Jordanië en Egypte. Hierdoor kreeg Israël het bestuur over ruim een miljoen statenloze Palestijnen. Anno 2005 woonden er drie miljoen Palestijnen in deze gebieden.

In 1979 sloot Israël een vredesverdrag met Egypte waarbij het de Sinaï teruggaf. In 1994 volgde vrede met Jordanië, waarbij eveneens land werd teruggegeven. Na jaren van Palestijns verzet tegen de bezetting, die in 1987 uitmondde in de eerste Intifadah, leidden de Oslo-akkoorden van 1993 en 1995 tot de installatie van Palestijns zelfbestuur in de Gazastrook en delen van de Westelijke Jordaanoever: De Palestijnse Autoriteit (PA). In september 2000 brak een nieuwe Palestijnse opstand uit, de tweede Intifadah, en kwam het vredesproces tot stilstand.

1. Landschap, klimaat en natuur

1.1 Landschap en rivieren

Israël omvat van west naar oost drie landschappen: de kustvlakte, het westelijk bergland (‘westelijk’ in tegenstelling tot oostelijk, te weten het bergland in Jordanië) en de slenk van el Ghor. De kustvlakte wordt slechts onderbroken door het Karmelgebergte en van zuid naar noord onderscheiden in Sjeféla (= vlakte), de vlakte van Sharon en ten noorden van de Karmel het dal van Zevoeloen (Zebulon). De kust is een duinkust.

Het westelijk bergland, 700 tot 1000 m hoog, is onder te verdelen van zuid naar noord in het bergland van de Negev, dat van Judea, dat van Samaria en dat van Galilea. De laatste drie gebergten bestaan overwegend uit kalksteen en vertonen karstverschijnselen. Alleen de ondergrond van de Negev, die ca. 50% van de oppervlakte van het land beslaat, bestaat uit graniet. De hoogste verheffingen zijn de berg Hare Meron bij Zefad (1208 m) en de berg Ramon in het zuidwesten van de Negev (1035 m). Het westelijk bergland wordt ten zuidoosten van Haifa onderbroken door de Vlakte van Jizreël, die het Jordaandal met de Middellandse Zee verbindt. De diepe slenk van el Ghor (een uitloper van het in de Afardriehoek ontspringende riftsysteem) omvat in het noorden het Jordaandal en in het zuiden het dal van Araba. In het noorden ligt het oppervlak van Jam Kinneret op 209 m beneden de zeespiegel, meer zuidelijk dat van de Dode Zee op 394 m beneden de zeespiegel.

De enige grote rivier is de Jordaan, deels grensrivier met Jordanië. De overige rivieren in Israël, alle naar de Middellandse Zee stromend, zijn kort en voeren onregelmatig water.

1.2 Klimaat

West-Israël bezit een mediterraan klimaat met droge, hete zomers en zachte, vochtige winters. De in het oosten gelegen slenk van el Ghor ontvangt minder dan 200 mm regen per jaar en kent dus een woestijnklimaat. In de zomer lopen de temperaturen plaatselijk vaak op tot meer dan 40 °C, m.n. als uit het oosten de woestijnwind, de sirocco, waait. De zomerwarmte wordt overdag getemperd door de dagelijkse zeewind vanuit het westen; de afkoeling 's nachts is vaak zo sterk dat er dichte nevels en zware dauw optreden. De winterregen valt gewoonlijk in drie perioden: a. de vroege regen na de droge zomer in oktober en november; b. de winterregen, in hevige buien, afgewisseld door perioden met zonneschijn; c. de late (spade) regen in maart en april. De gemiddelde regenval per jaar bedraagt ca. 600 mm en neemt van noord naar zuid en van west naar oost af.

1.3 Plantengroei

Het westen van Israël behoort nog tot de mediterrane regio, waartoe hier uitsluitend altijdgroene bossen behoren. In de laagvlakte en op de duinen is dit het Oleo-Ceratonion met de Johannesbroodboom (Ceratonia siliqua) en Pistacia lentiscus. In het kustgebergte groeit op krijtgrond naaldbos van Aleppo-den (Pinus halepensis), oostwaarts uitstralend tot Jeruzalem en Galilea; op zandgrond bos en struweel van een eik (Quercus ithaburensis) dat op de rendzinabodem van de Karmel en tot in Galilea gemengd is met Styrax officinalis en Pistacia atlantica. Landinwaarts is in het gebergte een maquis-type op terra rossa de meest voorkomende plantengemeenschap. Allerwegen treft men in het mediterrane gebied, aangeplant en verwilderd, de oorspronkelijk uit Zuid-Amerika afkomstige Barbarijse vijg aan (Opuntia ficus-indica; ook wel vijgcactus genoemd, in Israël ‘sabra’ geheten). Naar het oosten gaat de vegetatie over in die van het steppegebied van de irano-toeranische regio; hier groeit het steppedoornstruweel van Zizyphus lotus, Z. spina-Christi en Acacia arabica. De oever van de Jordaan is vrijwel geheel verstoken van plantengroei. De kalkhalfwoestijn van Judea is in de zomer kaal en dor, in de winter echter groen, terwijl ze in het voorjaar één grote wilde bloementuin lijkt.