Goya, Francisco de

Introductie

Goya, Francisco de, voluit: Francisco José de Goya y Lucientes (Fuendetodos, bij Zaragoza, 30 maart 1746 – Bordeaux 16 april 1828), Spaans schilder, tekenaar en grafisch kunstenaar, was een van de grootste figuren uit de Spaanse schilderkunst.

1. Vroege ontwikkeling

Hij was in Zaragoza leerling van José Luzán en vertrok ca. 1763 naar Madrid, waar hij o.m. het werk van de hofschilder Anton Raphael Mengs bestudeerde, alsmede dat van Giovanni Battista Tiepolo, die toen aan het Spaanse hof werkzaam was en van wie Goya het sterkst invloed heeft ondergaan. Van 1769 of 1770 tot 1771 verbleef hij in Italië, waar hij de frescoschildertechniek leerde; na zijn terugkeer in Zaragoza ontving hij enige opdrachten van kerkelijke instellingen. In 1773 huwde hij de zuster van de schilder Bayeu, Josefa, die hem 24 kinderen zou schenken. In 1776 kreeg hij opdracht tot het ontwerpen van een serie wandtapijten, die veel waardering kreeg, maar die nog nauwelijks blijk geeft van de zeer persoonlijke stijl die hij zou ontwikkelen. In 1783 schilderde hij zijn eerste, nog conventionele portretten.

2. Succes

In 1785 werd hij adjunct-directeur van de Academia de S. Fernando. In 1786 werd hij aan het hof benoemd. Vanaf dit moment maakte hij zeer snel carrière, werd overstroomd met opdrachten en in 1789 door Karel IV tot hofschilder benoemd. Het was waarschijnlijk in deze tijd dat hij amoureuze betrekkingen aanknoopte met de hertogin van Alva, waarover nog weinig met zekerheid bekend is. Zijn beroemde portret van haar ontstond in 1797 (Hispanic Society of America, New York).

In 1792 werd Goya ten gevolge van een attaque getroffen door doofheid. Gedurende de tijd van zijn herstel schilderde hij een aantal door hem zelf ‘salonstukken’ genoemde werken op klein formaat, waarin hij voor het eerst zijn fantasie de vrije loop liet. Hij hervatte zijn werkzaamheden aan het hof en maakte de eerste belangrijke portretten, die met een ‘verzilverd’ palet zijn geschilderd (de zgn. grijze periode, tot 1795). In 1799 publiceerde hij zijn eerste serie etsen, Los caprichos, gekenmerkt door een knappe techniek en een sterke neiging tot het satirische, fantastische en macabere; zij verdwenen uit angst voor de Inquisitie weldra uit de circulatie. In 1799 werd hij tot eerste hofschilder benoemd; een jaar daarop ontstond het groepsportret Karel IV en zijn familie (Prado, Madrid), een onverbloemde weergave van de Spaanse koninklijke familie.

3. Geëngageerde kunst

Tijdens de Napoleontische Oorlog, die zijn werkzaamheden aan het hof niet onderbrak, was hij een zeer geëngageerd toeschouwer. De als ‘politiek protest’ op te vatten, meesterlijk getekende cyclus Los desastres de la guerra bevat bittere en satirische beelden van de gruwelen van de oorlog. Ook verschillende van de in die tijd ontstane schilderijen vormen onthutsende tijdsdocumenten die, vrij van partijdigheid, van een beklemmende kritiek zijn op de zinloze wreedheid van het oorlogsbedrijf. Eveneens in deze periode maakte hij vele tekeningen in de straten van Madrid. Vooral de stierengevechten en de toeschouwers daarbij vormden voor hem een belangrijke bron van studie van het menselijk gedrag (serie etsen Tauromaquia, 1808–1818). Ook door Ferdinand VII, die in 1814 de troon besteeg, werd hij tot hofschilder benoemd.