clair-obscur

clair-obscur (Fr., = licht-donker, v. Ital. chiaroscuro), de verdeling van lichte en donkere partijen in een figuur of compositie (schilderij, tekening, prent). In engere zin gaat het om het verschijnsel van de doorlichte schaduw bij een puntvormige lichtbron. Wanneer door een opening van een camera obscura een bundel lichtstralen naar binnen valt, ontstaat in het inwendige van de camera een toestand die het midden houdt tussen licht en donker: deze doordringing van het duister door het licht doet een reeks overgangstinten (schakeringen) ontstaan die te zamen het eigenlijke clair-obscur vormen.

In de schilder- en grafische kunst dienen deze tinten vooral om de ruimte rondom de figuren te suggereren. Caravaggio is de grondlegger van het clair-obscur in de schilderkunst, in Spanje nagevolgd en gewijzigd door Velázquez (tenebrosostijl); vandaar loopt de lijn naar Rembrandt, die het element van het clair-obscur met meestal verborgen lichtbron in zijn werken uitbuitte.

Zie ook beeldende kunst: modelleren met licht en donker.