Chatsjatoerian, Aram Iljitsj

Chatsjatoerian, Aram Iljitsj of Kha(t)chat(o)urian (Tbilisi [Tiflis] 24 mei [6 juni] 1903 – Moskou 1 mei 1978), Russisch (Armeens) componist, studeerde aan Gnessins muziekschool sinds 1922 cello en sinds 1925 compositie bij Gnessin, daarna van 1929 tot 1934 aan het conservatorium van Moskou bij Mjaskovski compositie en bij Vassilenko instrumentatie. Aan beide instellingen was hij later zelf docent. Sinds 1950 trad hij op als dirigent van eigen werk, zowel in de Sovjet-Unie als daarbuiten. In 1939 werd hij vice-voorzitter van het verbond van Sovjetcomponisten; in hetzelfde jaar ontving hij de Lenin-orde en in 1954 werd hij uitgeroepen tot ‘volkskunstenaar van de Sovjet-Unie’, ondanks het feit dat hij in 1948 tijdelijk in ongenade was gevallen. Hoewel Chatsjatoerian, net als Sjostakovitsj en Prokofjev, in dat jaar van ‘formalisme’ werd beschuldigd – een verwijt dat experimenteel ingestelde componisten trof – kan zijn werk voor de Sovjetautoriteiten nauwelijks aanstootgevend zijn geweest. Hij schreef toegankelijke, 19de-eeuws georiënteerde muziek, die voorts werd beïnvloed door de Armeense muzikale folklore. Buitengewoon populair werd de Sabeldans uit zijn ballet Gajaneh.

WERK: Ballet: Shchast'ye (= Het Geluk; 1939); Gajaneh (1942; herz. 1952 en 1957); Spartacus (1954; herz. 1968). – Orkest: Danssuite (1932–1933), drie symfonieën, (1935; 1943; 1947); Pianoconcert (1936); Vioolconcert (1940; bew. voor fluit en ork. d. J.P. Rampal in 1968); Celloconcert (1946); drie concertrapsodieën (nr. 1 m. viool 1961–1962; nr. 2 m. cello 1963; nr. 3 m. piano 1967). – Kamermuziek: trio v. piano, viool en klarinet (1932); Dubbelfuga (1932; strijkkwartet; bew. tot Recitatief en fuga 1967); Sonata-monologue (1974; cello solo); Sonata-fantasia (1975; viool solo). – Piano: Toccata (1932). – Voorts: liederen, koorwerken, toneel- en filmmuziek.