Cellini, Benvenuto

Cellini, Benvenuto (Florence 3 nov. 1500 – Florence 14 febr. 1571), Italiaans goudsmid, beeldhouwer, medailleur, bronsgieter en schrijver, kwam in 1514 in de leer bij de goudsmid Ant. di Sandro. In dienst van paus Clemens VII vervaardigde hij medailles en stempels voor deze kerkvorst; onder diens opvolger Paulus III werd hij stempelsnijder bij de munt. Na muntmeester geweest te zijn van Alessandro de'Medici, vertrok Cellini in 1540 naar het hof van Frans I van Frankrijk, voor wie hij het beroemde gouden zoutvat vervaardigde (1539–1543; Kunsthist. Museum, Wenen). In 1545 in Italië teruggekeerd, trad hij in dienst van Cosimo I de'Medici. Tot zijn belangrijkste werken uit die periode behoren de enorme portretbuste van Cosimo I (1544–1547, Bargello, Florence), een groot crucifix (1562, Escoriaal, Madrid) en de vermaarde Perseus (1553, Loggia dei Lanzi, Florence). Cellini's maniëristische beeldhouwwerken zijn zeer gedetailleerd uitgevoerd.

In de Italiaanse letteren neemt Cellini een bijzondere plaats in om zijn klassiek geworden Vita di Benvenuto Cellini (begonnen in Florence, 1558; handschrift in de Bibl. Laurenziana, Florence, 1ste ed. 1728), de eerste belangrijke autobiografie in Italië. Het relaas is niet altijd betrouwbaar, maar geeft niettemin een boeiend tijdsbeeld. Hector Berlioz baseerde er zijn opera Benvenuto Cellini (1838) op.

Vert. The life of B. Cellini written by himself, d. J.A. Symonds (1888; vele herdr.); Het leven van B. Cellini, d. C. van Schendel en H. van Dam van Isselt (1969).