capriccio [muziek]

capriccio [muziek], in het begin van de 17de eeuw de titel voor een instrumentaal muziekstuk, dat bestaat uit een reeks fugatische bewerkingen van een of meer thema's en van varianten daarvan, gescheiden door tussenspelen. Naar de vorm is het verwant met ricercare, fantasia en canzona uit die tijd, echter grilliger van thematiek, uitvoeriger en rijker aan passages. Door het ontwikkelen van in karakter tegengestelde onderdelen werd het capriccio mede een voorloper van de suitevorm. In die vorm komt het capriccio bij Bach voor. Sinds de romantiek werd de titel, meest in de Franse schrijfwijze caprice, gebruikt voor stukken met een grillig karakter vol verrassende wendingen, bijv. bij Beethoven, Paganini, Brahms, Reger, Rimski-Korssakov, Strawinsky e.a. In deze vorm is het capriccio sterk verwant met het scherzo.

De aanduiding ‘a capriccio’ geeft de uitvoerder vrijheid tempo en expressie naar eigen inzicht te regelen.