Bonifatius [heilige]

Bonifatius [heilige], oorspronkelijk Wynfrith geheten (Wessex ca. 674 – Dokkum 5 juni 754), de belangrijkste Angelsaksische zendeling en kerkorganisator van de vroege Europese middeleeuwen, werd opgevoed in de benedictijnenkloosters van Exeter en Nursling.

Als leraar aan de kloosterschool van Nursling schreef hij traktaten over de grammatica en de metriek alsook enige gedichten. Rond zijn veertigste levensjaar besloot hij ‘pelgrim te worden voor Christus’; in 716 stak hij over naar Dorestad (ten noorden van het huidige Wijk bij Duurstede). Deze eerste zendingsreis (naar de Friezen) werd een mislukking door de politieke omstandigheden (koning Radboud had juist de Franken uit zijn gebied verdreven door Karel Martel bij Keulen te verslaan). In 718 ging Wynfrith naar Rome, met aanbevelingsbrieven van de bisschop van Winchester. Paus Gregorius II wees hem Thüringen aan als zendingsterrein. Na de dood van Radboud (719) vertrok Bonifatius voor de tweede maal naar Friesland en werkte enkele jaren met Willibrord samen in Utrecht. In 722 wijdde paus Gregorius II hem tot missiebisschop van Duitsland ten oosten van de Rijn, terwijl Karel Martel hem op voorspraak van de paus zijn bescherming toezegde voor al de gebieden die door de Franken veroverd waren. In Hessen en Thüringen gingen vele Germanen tot het christendom over, onder indruk van Bonifatius’ optreden (met name na het vellen van de aan Donar gewijde eik in Fritzlar, bij Kassel). In 732 benoemde paus Gregorius III hem tot aartsbisschop.

Als zijn voornaamste taak beschouwde Bonifatius de zendingsarbeid onder de Saksen en Friezen. Hij liet daarvoor ook enkele vrouwen uit zijn eigen land overkomen, van wie Lioba de meest bekende is.

Niet minder groot is zijn betekenis voor de (re)organisatie en unificatie van de kerk in West-Europa. Bonifatius behield in veel opzichten zijn zelfstandigheid, zowel tegenover de paus (wie hij als het ware zijn plannen in de pen gaf) als tegenover de Frankische hofmeiers en koningen. Een hoogtepunt in zijn leven vormde zijn kerkelijke restauratiearbeid in het Frankische rijk aan beide zijden van de Rijn na de dood van Karel Martel in 741, op verzoek van Karels zonen en opvolgers, Karloman en Pippijn. Het Concilium Germanicum van 743 (de eerste van een serie Frankische hervormingssynoden) erkende Bonifatius als aartsbisschop en gezant van Petrus. Toch ondervond hij veel tegenwerking bij de instelling van nieuwe bisdommen en bij bisschopsbenoemingen. Ook kreeg hij niet Keulen als aartsbisschoppelijke residentie, maar werd hem het bisdom Mainz, dat pas in 751 tot metropolitaanzetel werd verheven, als zetel toegewezen.

Twee jaar later ondernam hij nogmaals een zendingsreis naar Friesland, nu naar het noorden (dat na de Slag aan de Boorne in 734 onder Frankische machtssfeer was gekomen). Dicht bij Dokkum werd hij met ruim 50 van zijn metgezellen door de heidense Friezen vermoord. Zijn lichaam werd in de Sint-Salvatorkerk in Utrecht bijgezet en later in het klooster Fulda (dat mede door zijn toedoen in 744 was gesticht). In Dokkum werd in 1962 een standbeeld voor hem opgericht.

De betekenis van Bonifatius voor de grondvesting van de christelijke kerk en voor de groei naar culturele eenheid van heel West-Europa bij de overgang van de oudheid naar de middeleeuwen kan moeilijk worden overschat.

Bonifatius wordt afgebeeld als bisschop met een evangelieboek, waar een zwaard doorheen steekt (met het boek zou hij zich hebben beschut tegen het wapen); met zijn staf doet hij een bron ontspringen. Feestdag: 5 juni.