Balkan

Introductie

Balkan, gangbare naam voor het Balkanschiereiland, het meest oostelijke van de drie grote schiereilanden van Zuid-Europa. De landen van de Balkan zijn: Kroatië, Bosnië-Hercegovina, Servië en Montenegro, Macedonië, Albanië, Griekenland en Bulgarije. In het oosten hoort een klein gebied bij Turkije.

1. Ligging

Gewoonlijk rekent men het gebied ten zuiden van de Donau en deels dat van de Sava tot de Balkan. Vanwege het klimaat rekent men de in het binnenland gelegen delen van Kroatië, Servië en Bulgarije meer tot het zuidoostelijk deel van Europa dan tot de Balkan.

Het Balkanschiereiland mist de compacte en gesloten vorm die zo kenmerkend is voor het Iberisch Schiereiland (Portugal en Spanje) en, in mindere mate, het Apennijns Schiereiland (Italië). Het is integendeel, naar het zuidoosten in toenemende mate, sterk verbrokkeld in vele grote en kleine schiereilanden en eilanden, tot het zich in het oosten oplost in de eilandenzwermen van de Cycladen en Sporaden. Al deze eilanden en schiereilanden zijn resten van een oud vasteland. De kusten zijn daarom sterk geleed en worden door talrijke eilanden begeleid.

Het Balkanschiereiland wordt begrensd door de Adriatische, de Ionische, de Egeïsche en de Zwarte Zee. In het zuiden wordt het grote, bergachtige schiereiland van de Peloponnesos door de Golf van Pátrai en de Golf van Korinthe zó drastisch van het vasteland gescheiden dat het, vooral na de doorgraving van de isthmus van Korinthe, nauwelijks nog een schiereiland kan worden genoemd. De Peloponnesos vertakt zich op zijn beurt naar het zuiden toe in een drietal kleinere, vingervormige schiereilanden. Bij de landstreek Macedonië sluit zich het schiereiland Chalcidice aan, dat zich eveneens weer vertakt in een drietal kleine schiereilanden. Langs vrijwel de gehele kust dringen kleine golven en baaien diep het land binnen.

2. Geologie

Het Balkanschiereiland bestaat uit drie verschillende geologische eenheden: a. de Dinarisch-Helleense ketens; b. het massief van Rhodope; c. de Oost-Karpaten.

2.1 De Dinarisch-Helleense ketens

De Dinarisch-Helleense ketens vormen de voortzetting van de zuidelijke tak van de Alpen en beslaan een groot deel van Kroatië, Bosnië-Hercegovina, Servië en Montenegro, Macedonië, Albanië en Griekenland. Het is een alpien geplooid gebergte waarin een externe en een interne zone zijn te onderscheiden. De eerste ligt langs de Adriatische Zee, de laatste ligt meer landinwaarts en is gekenmerkt door het voorkomen van ofiolieten (mafische en ultramafische stollingsgesteenten). Overigens bestaat dit gebergte hoofdzakelijk uit sedimenten uit Jura, Krijt en Tertiair. De plooiing, die plaatsvond in het Tertiair, ging gepaard met grote overschuivingen, die naar de Adriatische Zee gericht zijn.